Ä°zmir’de keÅŸfedilen “efeçayı” bitkisinin Alzheimer’a karşı etkisi araÅŸtırılıyor

Ä°zmir’deki Tahtalı Barajı yakınlarında keÅŸfedilen ve “Efeçayı” (Stachts cuhacioglui) adı verilen endemik türün, Alzheimer’a karşı etkileri araÅŸtırılacak.

Ä°zmir’de bitkiler üzerine amatör çalışmalar yapan esnaf Cem ÇuhacıoÄŸlu, 11 yıl kadar önce, Tahtalı Barajı civarında bulduÄŸu ve farklı bir tür olduÄŸunu düşündüğü bitkinin fotoÄŸraf ve örneklerini, Ege Ãœniversitesi Botanik Bahçesi ile Herbaryum Uygulama ve AraÅŸtırma Merkezi Öğretim Ãœyesi Prof. Dr. Hasan Yıldırım’a ulaÅŸtırdı.

Prof. Dr. Yıldırım, Çuhacıoğlu ile yaptığı araştırmalar sonucunda, kekik, ada çayı, reyhan, biberiye gibi bitkilerin de dahil olduğu ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından olan türün, literatürde kaydının olmadığını belirledi.

Doktora öğrencisi TuÄŸkan Özdöl ile Dr. Özal Güner de bitkinin literatüre kazandırılması konusundaki çalışmaya dahil oldu. Uzun yıllar süren saha ve laboratuvar çalışmasının ardından konuyla ilgili hazırlanan bilimsel makale, taksonomi dergisi Türler ve Habitatlar’ın son sayısında yayımlandı.

Bitkiye Ä°zmir’e atfen “Efeçayı” adı verildi. Bitkinin bilimsel ismi ise keÅŸfi yapan Cem ÇuhacıoÄŸlu’na atıfla “Stachys cuhacioglui” oldu.

Prof. Dr. Hasan Yıldırım, AA muhabirine, Stachys cinsinin, ballıbabagiller ailesinin en fazla tür içeren cinslerinden olduğunu söyledi.

Stachys cinsinin Avustralya ve Yeni Zelanda hariç, esas olarak Akdeniz havzası olmak üzere Güneybatı Asya ile Kuzey ve Güney Amerika’da yayılış gösterdiÄŸini aktaran Yıldırım, ÅŸunları kaydetti:

“Bitki cinsinin Türkçe adı esasında, ‘deliçay’ diye bilinir. Direkt çay olarak tüketilmez fakat yine bu daÄŸ çayları gibi ada çayları gibi aynı grubun içerisinde yani ballıbabagiller grubunda yer alır. Dünyada yaklaşık 435 civarında tür ve tür altı taksonla yayılış gösterir. Özellikle de Akdeniz Havzası’na has bir bitki grubudur. Ãœlkemizde de toplamda 125 civarında tür ve tür altı takson bulunmaktadır. Bunların 67 tanesi sadece ülkemize has endemik türlerdir. Bu bitki volkanik kayalar üzerinde yayılış gösteren ve toprakta kesinlikle yayılış göstermeyen, çok yıllık bir bitkidir.”

Alzheimer’e karşı etkisi araÅŸtırılacak

Son yıllarda ballıbabagillerin Alzheimer’e karşı etkilerinin araÅŸtırıldığını kaydeden Yıldırım, şöyle devam etti:

“Efeçayı dediÄŸimiz ‘Stachys cuhacioglui’ türü üzerine Eczacılık Fakültesi’nden hocalarla birlikte çalışmalara baÅŸladık. Burada gelecekte belki de Alzheimer üzerine önemli iÅŸlevi olan bir aktif madde bulma ÅŸansımız da olacaktır. Çalışmalarımızın sonucunu biz de heyecanla beklemekteyiz.”

Efeçayı bitkisinin bulunduğu bölgede orman yangınlarının meydana geldiğini kaydeden Yıldırım, türün tehdit altında olduğunu sözlerine ekledi.

Cem ÇuhacıoÄŸlu ise yıllardır bitkilerle ilgilendiÄŸini belirtti. Kendi araÅŸtırmaları sonucunda bitkinin yeni bir tür olduÄŸu kanaatine vardığını ve Yıldırım’a bitkiyi getirdiÄŸini aktaran ÇuhacıoÄŸlu, “Sabırsızlıkla geçen bir süre olmasına karşın ben sabredebildim. Sonuçta güzel bir ÅŸey ortaya çıktı.” ifadelerini kullandı.

Kaynak: AA