{"id":71398,"date":"2022-05-09T11:34:57","date_gmt":"2022-05-09T08:34:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/?p=71398"},"modified":"2022-05-09T11:34:57","modified_gmt":"2022-05-09T08:34:57","slug":"mutfagindaki-atiklari-kompost-yontemiyle-gubreye-donusturuyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/mutfagindaki-atiklari-kompost-yontemiyle-gubreye-donusturuyor\/","title":{"rendered":"Mutfa\u011f\u0131ndaki at\u0131klar\u0131 kompost y\u00f6ntemiyle g\u00fcbreye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor"},"content":{"rendered":"
\n

Bili\u015fim Teknolojileri \u00d6\u011fretmeni ve Bu\u011fday Derne\u011fi g\u00f6n\u00fcll\u00fcs\u00fc Hiba Sinem Demirkan, mutfa\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kan g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131 evde kompost y\u00f6ntemiyle de\u011ferlendirerek g\u00fcbre haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/h3>\n<\/div>\n
\n
\n

2021 BM G\u0131da \u0130sraf\u0131 Endeksi Raporu\u2019na g\u00f6re d\u00fcnya genelinde her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 931 milyon ton g\u0131da israf ediliyor. Bu israf\u0131n y\u00fczde 61\u2019lik k\u0131sm\u0131 evlerde, y\u00fczde 26\u2019l\u0131k k\u0131sm\u0131 restoran ve di\u011fer g\u0131da hizmeti veren i\u015fletmelerde, y\u00fczde 13\u2019l\u00fck k\u0131sm\u0131 ise perakende g\u0131da sat\u0131c\u0131lar\u0131nda olu\u015fuyor.<\/p>\n

G\u0131da at\u0131klar\u0131, sebze ve meyvelerin kabuklar\u0131, \u00e7ay ve kahveden kalan at\u0131klar, yumurta kabuklar\u0131 hatta dolapta uzun s\u00fcredir bekledi\u011fi i\u00e7in \u00e7\u00fcr\u00fcyen sebze ve meyveler uygun ko\u015fullar sa\u011flanarak biriktirilip i\u015flevsel ve do\u011fal bir g\u00fcbreye yani komposta d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebiliyor ve \u00e7\u00f6p olmaktan kurtar\u0131labiliyor.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

“Her \u015feye \u00e7\u00f6p g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131yoruz ama at\u0131k dedi\u011fimiz \u015fey bir ham madde”<\/strong><\/p>\n

Evinde \u00e7\u0131kan at\u0131klar\u0131 biriktirerek kompost yap\u0131m\u0131nda kullanan\u00a0Hiba Sinem Demirkan AA muhabirine kompost yap\u0131m\u0131na nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve k\u0131rsal ya\u015famdan kent ya\u015fam\u0131na bu sistemi nas\u0131l uyarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n

Kendisini kompost y\u00f6ntemiyle babas\u0131n\u0131n tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren Demirkan, “Mu\u011fla’n\u0131n Milas il\u00e7esinde G\u00fcll\u00fck kasabas\u0131nda ya\u015f\u0131yorduk. Bir g\u00fcn babam geldi ve dedi ki ‘G\u0131dalar\u0131m\u0131z\u0131n hepsini topra\u011fa g\u00f6mece\u011fiz.’ Biz \u00f6nce bir \u015fa\u015f\u0131rd\u0131k. Annem, ben ve karde\u015fim \u00fc\u00e7\u00fcm\u00fcz de ‘Hay\u0131r, olmaz, nas\u0131l g\u00f6mebiliriz, o bir \u00e7\u00f6p’ diye bakm\u0131\u015ft\u0131k. Asl\u0131nda \u00e7\u00f6p kavram\u0131 bize \u00f6\u011fretilen bir kavram \u00e7\u00fcnk\u00fc biz de o noktada yad\u0131rgam\u0131\u015ft\u0131k. Sonra ara\u015ft\u0131r\u0131nca g\u00f6rd\u00fck ki bu i\u015fleme kompost deniliyormu\u015f.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n

Ailesinin hala G\u00fcll\u00fck’te ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7\u00f6plerini 10 y\u0131ld\u0131r kompost ettiklerini aktaran Demirkan, kendisinin ise \u0130stanbul’a ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n

“\u0130stanbul\u2019a gelince de orada al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m sistemi bir \u015fekilde devam ettirmek istedim. \u00d6zellikle buradaki t\u00fcketimin fazlal\u0131\u011f\u0131 beni buna itti. Bu t\u00fcketime ben de ek olarak bir katk\u0131 sunmak istemedim ve zaten bildi\u011fim kompostu burada da ev tipine nas\u0131l ta\u015f\u0131yabilirim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ev tipi kompostu 4 y\u0131ld\u0131r yap\u0131p uyguluyorum.”<\/p>\n

Kompostun, organik at\u0131klar\u0131, yani evimizden \u00e7\u0131kan do\u011fada \u00e7\u00f6z\u00fcnebilecek g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme, ayr\u0131\u015ft\u0131rma; topraktan geleni topra\u011fa geri verme olay\u0131 oldu\u011funu dile getiren Demirkan, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n

“At\u0131k dedi\u011fimiz \u015feyler asl\u0131nda birer ham madde. Do\u011faya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7\u00f6p yok, daha do\u011frusu \u00e7\u00f6p denen bir kavram yok. Sonbaharda d\u00fc\u015fen yapra\u011f\u0131 baharda g\u00f6remeyiz, k\u0131r\u0131lan bir dal zaman i\u00e7erisinde bir\u00e7ok farkl\u0131 etmenle \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr ve ayr\u0131\u015f\u0131r. Biz de asl\u0131nda kompost ile normalde do\u011fada olan bu sistemi kendi evimizde taklit ediyoruz. \u00c7\u00f6p de\u011fil kompost diyoruz. Evimizde her \u015feyi tek po\u015fetin i\u00e7erisine koyuyoruz ve kap\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcne b\u0131rak\u0131yoruz. Kap\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcnden bir yerlere gidiyor ve \u00e7\u00f6p dedi\u011fimiz ham madde yok oldu zannediyoruz ama asl\u0131nda onlar yok olmuyor.”<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Evde yap\u0131labilecek kompost tipleri: Boka\u015fi ve solucan kompostu<\/strong><\/p>\n

Demirkan, kompost yaparken biri ye\u015fil di\u011feri kahverengi iki t\u00fcr malzeme kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, azot sa\u011flayan ye\u015fil malzemelerin sebze ve meyve at\u0131klar\u0131, taze otlar, ye\u015fil yapraklar ve \u00e7ay at\u0131klar\u0131ndan; kahverengi malzemelerin ise dal ve a\u011fa\u00e7 kabuklar\u0131, tuvalet ka\u011f\u0131d\u0131 rulolar\u0131, kuruyemi\u015f kabuklar\u0131 ve kuru yapraklardan olu\u015fabildi\u011fini s\u00f6yledi. Evde nas\u0131l kompost yap\u0131labilece\u011fine ili\u015fkin de konu\u015fan Demirkan, bunlardan biri olan boka\u015fi kompostunun yap\u0131m\u0131na dair \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n

“E\u011fer boka\u015fi kompostu yapmak istiyorsak ilk olarak bir kova temin etmeliyiz. Bu kovay\u0131 kendimiz de yapabiliriz, sat\u0131n da alabiliriz. Kovan\u0131n en alt\u0131nda g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131n zamanla suyunu tahliye edebilece\u011fimiz minik bir s\u00fczge\u00e7 olmas\u0131 gerekiyor. S\u00fczgecin \u00fczerine g\u0131da at\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 koyaca\u011f\u0131z. O suyu kovadan tahliye edebilmek i\u00e7in de i\u00e7inde bir musluk olmas\u0131 ve kapa\u011f\u0131n\u0131 kapat\u0131p, havas\u0131z kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilece\u011fimiz bir ortam olu\u015fturmam\u0131z gerekiyor. S\u00fczgecin \u00fczerine ilk olarak karbon malzemelerimizi koyuyoruz ve yararl\u0131 mikroorganizma s\u0131v\u0131m\u0131z\u0131 s\u0131k\u0131yoruz. Daha sonra g\u0131da at\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 koyup tekrar karbon malzemeyle kapat\u0131yoruz. B\u00f6yle minik bir sandvi\u00e7 yap\u0131yoruz, asl\u0131nda g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131 o sandvi\u00e7in aras\u0131nda tur\u015fuluyoruz. Kovay\u0131 doldurduktan sonra da kapa\u011f\u0131n\u0131 kapat\u0131p 15 g\u00fcn hi\u00e7 a\u00e7madan bekletiyoruz. \u0130\u015fte tur\u015fula\u015fma dedi\u011fimiz i\u015flem bu s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015fiyor. Bu s\u00fcrede de alttan g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131n s\u0131v\u0131s\u0131n\u0131 musluktan tahliye etmeye devam ediyoruz. Hatta bu s\u0131v\u0131 da \u00e7ok faydal\u0131d\u0131r, s\u0131v\u0131 g\u00fcbre olarak ge\u00e7er. Bire y\u00fcz oran\u0131nda suland\u0131r\u0131larak da evdeki bitkilerimizde, bah\u00e7emizde vs. kullan\u0131labilir. 15 g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre dolduktan ve bu s\u00fcre\u00e7te de s\u0131v\u0131 tahliyesini ald\u0131ktan sonra, en son, kovam\u0131z\u0131 toprakla bulu\u015fturma i\u015flemini ger\u00e7ekle\u015ftiriyoruz. Bir ay sonra da \u00e7ok g\u00fczel olu\u015fmu\u015f, kahverengi mis gibi kokan bir verimli toprak olu\u015fuyor.”<\/p>\n

Evde yap\u0131lacak bir di\u011fer kompost tipinin de solucan kompostu oldu\u011funu ifade eden Demirkan, bu y\u00f6ntem hakk\u0131nda ise \u015funlar\u0131 anlatt\u0131:<\/p>\n

“Bir kab\u0131n i\u00e7erisinde solucanlar\u0131n ya\u015fayaca\u011f\u0131 uygun ortam\u0131 olu\u015fturuyorsunuz. Bu arada bu solucanlar normalde toprakta g\u00f6rd\u00fckleriniz de\u011fil, \u00f6zel k\u00fclt\u00fcr solucanlar\u0131. California solucanlar\u0131 olarak ge\u00e7iyorlar. Bir yerden temin etmeniz gerekiyor, sonras\u0131nda da, nemli ortamlar\u0131 sevdikleri i\u00e7in, onlara d\u00fczenli olarak nem vermeniz gerekiyor. Su veya veya organik at\u0131klarla besleme i\u015flemini yap\u0131yorsunuz. Asl\u0131nda bu kadar, ba\u015fka bir \u015fey yapm\u0131yoruz. Geri kalan b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011f\u00fctme i\u015fini ve bize g\u00fczel bir g\u00fcbre \u00e7\u0131karma i\u015fini onlar kendileri yap\u0131yorlar zamanla. Solucanlar ne kadar \u00e7oksa o kadar \u00e7ok g\u0131da t\u00fcketiyorlar, kendi a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n yar\u0131lar\u0131 kadar bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da bir g\u00fcnde t\u00fcketebiliyorlar.”<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Hangi alanlarda kullan\u0131labilir?<\/strong><\/p>\n

G\u0131da at\u0131\u011f\u0131 tamamen bitmi\u015f oldu\u011funda ve sonu\u00e7ta toprak gibi bir malzemeyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kompostun haz\u0131r hale geldi\u011fini belirten Demirkan, kompostun hangi alanlarda kullan\u0131labilece\u011fine ili\u015fkin “G\u00fcbre niteli\u011finde bir toprak elde ediyoruz biz ama istedi\u011fimiz her yerde kullanabiliriz tabii ki. Ben evimde balkon bah\u00e7esi yap\u0131yorum. \u00c7i\u00e7eklerimde, bitkilerimde, yeti\u015ftirece\u011fimiz sebzelerde kullan\u0131yorum. Fazla gelirse arkada\u015flar\u0131ma veriyorum, okulunuzun bah\u00e7esinde kullanabilir veya do\u011faya b\u0131rakabilirsiniz.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

“At\u0131k miktar\u0131m\u0131z\u0131 azaltmak i\u00e7in kompost \u00e7ok \u00f6nemli”<\/strong><\/p>\n

Demirkan, bireylerin kompost tipini se\u00e7erken sahip oldu\u011fu alana, enerjisine ve mekan\u0131na g\u00f6re tercih yapmas\u0131n\u0131 \u00f6nerirken bir ki\u015finin evinde kompost yapmaya ba\u015flamas\u0131yla do\u011faya sa\u011flayaca\u011f\u0131 faydaya vurgu yaparak konu\u015fmas\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:<\/p>\n

“\u015eehirde ya\u015fayan bir ki\u015fi g\u00fcnde ortalama bir bu\u00e7uk kilogram \u00e7\u00f6p \u00e7\u0131kar\u0131yor ve bunun y\u00fczde 60’\u0131n\u0131 da organik at\u0131klar olu\u015fturuyor. Asl\u0131nda b\u00f6yle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda rakamlar bize her \u015feyi \u00e7ok daha g\u00fczel ifade ediyor. Y\u00fczde 60, yani \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7\u00f6p\u00fcn yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n organik at\u0131klar olmas\u0131 da bu i\u015fi neden yapmam\u0131z gerekti\u011fi k\u0131sm\u0131nda \u00e7ok g\u00fczel bir d\u00f6n\u00fct veriyor. 1 cm topra\u011f\u0131n olu\u015fabilmesi i\u00e7in 300 ila 500 y\u0131l zaman ge\u00e7mesi gerekiyor. Ben bu bilgiyi \u00f6\u011frendi\u011fimde kompostu \u00e7ok daha fazla \u00f6nemsemi\u015ftim. Ben de 4 y\u0131ld\u0131r her kovam\u0131n 20 kg oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsem y\u00fczlerce kilogram toprak elde etmi\u015f oldum. Kendi ba\u015f\u0131ma yapt\u0131\u011f\u0131m bu i\u015flemin \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, her birimizin etkisinin birle\u015ferek daha b\u00fcy\u00fck bir etki olu\u015fturdu\u011funu biliyorum. Bu y\u00fczden kompostu da \u00e7ok \u00f6nemsiyorum.”<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kaynak: AA<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bili\u015fim Teknolojileri \u00d6\u011fretmeni ve Bu\u011fday Derne\u011fi g\u00f6n\u00fcll\u00fcs\u00fc Hiba Sinem Demirkan, mutfa\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kan g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131 evde…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[100,1,17438],"tags":[],"class_list":["post-71398","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundem","category-manset","category-yasam"],"views":215,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/71398","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=71398"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/71398\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71400,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/71398\/revisions\/71400"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=71398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=71398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=71398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}