AA muhabirinin yapt\u0131\u011f\u0131 derlemeye g\u00f6re, \u00fcniversite ve ara\u015ft\u0131rma kurumlar\u0131nca haz\u0131rlanan deneyler, \u00e7\u0131k\u0131lan \u00e7a\u011fr\u0131 neticesinde T\u00fcrkiye Uzay Ajans\u0131 (TUA) ve T\u00dcB\u0130TAK Uzay uzmanlar\u0131ndan olu\u015fan bir komisyonca de\u011ferlendirildi.<\/p>\n
Aralar\u0131nda kanserden ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccrelerine, alglerden propolise kadar literat\u00fcre katk\u0131 sa\u011flayacak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bulundu\u011fu 13 deney, uzayda ger\u00e7ekle\u015ftirilecek.<\/p>\n
“gMETAL” deneyiyle uzay ara\u00e7lar\u0131n\u0131n itki sistemlerinin daha verimli hale getirilmesi sa\u011flanacak, M\u0130YOKA deneyi ise mikro yer\u00e7ekimi ortam\u0131nda yap\u0131lacak, kur\u015funsuz lehimleme deneyiyle ISS’te elektronik kart \u00fczerine kur\u015funsuz bile\u015fen montaj\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilecek.<\/p>\n
“ALGALSPACE” deneyiyle uzayda, Antarktik ve \u0131l\u0131man b\u00f6lge mikroalglerinin b\u00fcy\u00fcme verileri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lacak. B\u00f6ylece, literat\u00fcrde ilk kez kutup alglerinin uzayda kullan\u0131m\u0131na y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olacak. Uzayda algler karbondioksitten oksijen rejenerasyonu, ek g\u0131da temini, su iyile\u015ftirme, ya\u015fam destek alanlar\u0131nda kullan\u0131lmak ama\u00e7lar\u0131yla ara\u015ft\u0131r\u0131lacak.<\/p>\n
“CRISPR-GEM” deneyiyle de insanl\u0131\u011f\u0131n uzaydaki gelece\u011fi i\u00e7in a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken en b\u00fcy\u00fck engellerden olan uzun s\u00fcreli uzay g\u00f6revlerinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir sistemin sa\u011flanamamas\u0131 sorununu \u00e7\u00f6zmek amac\u0131yla tasarlanan biyorejeneratif ya\u015fam destek sistemlerinin iskeleti olan bitkilerin, uzay g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda meydana gelen biyolojik ve biyolojik olmayan stresler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki savunma mekanizmalar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesine y\u00f6nelik molek\u00fcler biyolojinin modern gen d\u00fczenleme tekniklerinden CRISPR’in mikro yer\u00e7ekimi ortamda bitkiler \u00fczerindeki etkinli\u011finin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lan\u0131yor.<\/p>\n
T\u00dcB\u0130TAK MAM taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen “UYNA” deneyiyle y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara dayan\u0131kl\u0131 y\u00fcksek mukavemetli ala\u015f\u0131mlar\u0131n \u00fcretilmesi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lacak.<\/p>\n
“VOKALKORD” deneyiyle solunum sistemi fizyolojisi i\u00e7erisinde yapay zeka deste\u011fiyle seste meydana gelen frekans de\u011fi\u015fiminden rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n tespit edilmesi ve yer\u00e7ekimsiz ortam\u0131n etkilerinin insan sesi \u00fczerine etkileri ara\u015ft\u0131r\u0131lacak.<\/p>\n
“OKS\u0130JEN SATURASYONU” deneyiyle de yapay zeka deste\u011fiyle verilen havan\u0131n oksijen seviyesini hesaplayarak d\u00fc\u015f\u00fck yer \u00e7ekiminin sebep oldu\u011fu farkl\u0131l\u0131klar ve rahats\u0131zl\u0131klar tan\u0131mlanacak.<\/p>\n
“METABOLOM” deneyiyle uzay ko\u015fullar\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki olumsuz etkileri incelenecek. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n d\u00fcnyadaki var olan hastal\u0131klar i\u00e7in yeni tedaviler ve \u00f6nleyici tedbirlerin geli\u015ftirilmesinde faydal\u0131 olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin ilk uzay yolcusu Alper Gezeravc\u0131 da yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmede, uzay ortam\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki etkilerini inceleyeceklerine de dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n
“M\u0130YELO\u0130D” deneyiyle radyasyona maruz kalman\u0131n kansere neden olan bask\u0131lay\u0131c\u0131 h\u00fccrelere etkisi inceleyeceklerini belirten Gezeravc\u0131, “‘MESSAGE deneyiyle de yer\u00e7ekimsiz ortamdan etkilenen hen\u00fcz i\u015flevi ke\u015ffedilememi\u015f genler ve bunlar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemiyle ili\u015fkisini ara\u015ft\u0131raca\u011f\u0131z. Bu etkilerin tespit edilebilmesi i\u00e7in hen\u00fcz yer y\u00fcz\u00fcnde kan \u00f6rneklerim al\u0131nmaya ba\u015fland\u0131, uzayda da al\u0131nmaya devam edecek. G\u00f6rev sonunda d\u00fcnyaya ini\u015fimizi takiben yine kan \u00f6rneklerim al\u0131nacak.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Gezeravc\u0131, “UZMAN” isimli deneyle d\u00fcnyada zorlu ko\u015fullara adapte olan mikroalg t\u00fcrlerinin yer\u00e7ekimsiz ko\u015fullar alt\u0131nda b\u00fcy\u00fcme ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131k testlerinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, metabolik de\u011fi\u015fikliklerinin incelenmesi, karbondioksit yakalama performanslar\u0131n\u0131n ve oksijen \u00fcretim kabiliyetlerinin belirlenmesini ama\u00e7lad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
T\u00dcB\u0130TAK MAM ile deneyin devam\u0131nda ya\u015fam destek sisteminin geli\u015ftirilmesinin hedeflendi\u011fini vurgulayan Gezeravc\u0131, bunun da uzay ekosisteminin par\u00e7as\u0131 olma y\u00f6n\u00fcnde at\u0131lacak \u00f6nemli ad\u0131mlardan oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n
Gezeravc\u0131, “EXTREMOPHYTE” deneyiyle de uzayda ve yery\u00fcz\u00fcnde yeti\u015ftirilen ve de tuz stresine maruz b\u0131rak\u0131lan glikofitik ve halofitik bitkilerin tuz stresine verdikleri baz\u0131 fizyolojik ve molek\u00fcler yan\u0131tlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 yapacaklar\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n
“M\u0130YOKA” deneyinin ise yine T\u00dcB\u0130TAK Uzay taraf\u0131ndan tasarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren Gezeravc\u0131, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“Bu, \u00e7ok \u00f6nemli bir deney. T\u00fcrk m\u00fchendisleri ve teknisyenlerince geli\u015ftirilen ve ilk defa uzayda uygulanacak elektronik kart \u00fcretim teknolojisi bu deney kapsam\u0131nda test edilecek. RASAT’ta G\u00d6KT\u00dcRK 2’de \u0130MECE’de, T\u00dcRKSAT 6A’da uydular\u0131m\u0131z\u0131n kartlar\u0131 tasarlan\u0131p \u00fcretilirken de\u011ferli m\u00fchendislerimizin \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinden edindi\u011fi tecr\u00fcbeler neticesinde ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6zg\u00fcn bir teknik, Milli Uzay Program\u0131’nda yer alan di\u011fer uzay projelerine \u00f6zellikle Ay Ara\u015ft\u0131rma Projesi’ne paha bi\u00e7ilmez katk\u0131lar sa\u011flayacak.”<\/p>\n
Gezeravc\u0131, Mu\u015f Bilim ve Sanat Merkezi \u00f6\u011frencilerince haz\u0131rlanan “PRANET” deneyiyle propolis maddesinin mikro yer\u00e7ekimi ortam\u0131ndaki bakterilerin yer \u00e7ekimli ortamdaki bakterilerle benzer sonu\u00e7lar verip vermeyece\u011fi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131racaklar\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n
Sanayi ve Teknoloji Bakan\u0131 Mehmet Fatih Kac\u0131r da Mu\u015flu \u00f6\u011frencilerin deneyinin se\u00e7im s\u00fcrecine dair \u015fu ifadeleri kulland\u0131:<\/p>\n
“Biz, may\u0131sta astronot \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na haziranda da bir T\u00fcrk bilim insan\u0131n\u0131n ‘bilim misyonu’ \u00e7er\u00e7evesinde ISS’e g\u00f6nderilece\u011fini ve bu konuda bilimsel deney tekliflerinin T\u00dcB\u0130TAK ve TUA’ya iletilmesi i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131ya \u00e7\u0131kt\u0131k. Lakin bizim bu daveti g\u00f6ndermedi\u011fimiz bir ortaokul \u00f6\u011frenci grubu Mu\u015f’tan TUA’ya ula\u015ft\u0131. ‘Biz duyduk ki bir T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 ISS’e gidecek ve bilimsel deneyler yapacakm\u0131\u015f. Bizim de bir deney teklifimiz var. Acaba bizim deneyimizi de ger\u00e7ekle\u015ftirebilir mi?’ dediler. Bu, asl\u0131nda T\u00fcrkiye’nin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n hayallerinin nerelere ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bizi de hakikaten \u00e7ok mutlu etti. Belki ISS a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ilklerden olacakt\u0131r. Alper, 13 deneyi her g\u00fcn kay\u0131tlar tutarak ger\u00e7ekle\u015ftirecek. Dolay\u0131s\u0131yla Alper, zannediyorum, ISS’in en \u00e7al\u0131\u015fkan astronotu olacak.”<\/p>\n
Kaynak: AA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrkiye’nin ilk uzay yolcusu Alper Gezeravc\u0131, 14 g\u00fcn boyunca kalaca\u011f\u0131 Uluslararas\u0131 Uzay \u0130stasyonu’nda (ISS) ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":76712,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,30,17438],"tags":[],"class_list":["post-76711","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-teknoloji","category-yasam"],"views":50,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76711","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=76711"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76711\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76713,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76711\/revisions\/76713"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/76712"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=76711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=76711"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=76711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}