{"id":76829,"date":"2024-01-21T13:20:18","date_gmt":"2024-01-21T10:20:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/?p=76829"},"modified":"2024-01-21T13:20:18","modified_gmt":"2024-01-21T10:20:18","slug":"kara-delikten-isik-hizina-yercekiminden-yorungeye-uzay-terminolojisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/kara-delikten-isik-hizina-yercekiminden-yorungeye-uzay-terminolojisi\/","title":{"rendered":"Kara delikten \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na, yer\u00e7ekiminden y\u00f6r\u00fcngeye uzay terminolojisi"},"content":{"rendered":"<h4>Uzay alan\u0131ndaki geli\u015fmeler, teknolojik yenilikler ve bilgiye eri\u015fimle birlikte bir\u00e7ok uzay terimi, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline geldi.<\/h4>\n<p>\u0130lk T\u00fcrk astronot Alper Gezeravc\u0131&#8217;n\u0131n uzaya g\u00f6nderilmesiyle T\u00fcrkiye&#8217;nin &#8220;ilk insanl\u0131 uzay misyonu&#8221; hayata ge\u00e7irilirken uzay kavramlar\u0131 da son g\u00fcnlerde sosyal medya ve kamuoyunda en \u00e7ok kullan\u0131lan kelimeler olmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>AA muhabiri, bu kapsamda, T\u00fcrkiye&#8217;nin uzay yolculu\u011funun ba\u015flamas\u0131yla g\u00fcnl\u00fck hayatta s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131lan uzay kavramlar\u0131n\u0131 derledi.<\/p>\n<p>Uzay, tarihin ilk d\u00f6nemlerinden bu yana ilgi konusu olup bu sahaya \u00f6zg\u00fc y\u00fczlerce terim bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n bu alanda\u00a0<strong>&#8220;uzay, evren, gezegen, y\u0131ld\u0131z, uydu ve astronot&#8221;<\/strong>\u00a0gibi s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan 48 kelime \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n<p>Bu terimlerden en yayg\u0131n olan\u0131\u00a0<strong>&#8220;uzay&#8221;<\/strong>\u00a0b\u00fct\u00fcn g\u00f6k varl\u0131klar\u0131n\u0131n ve cisimlerin i\u00e7erisinde bulundu\u011fu s\u0131n\u0131rs\u0131z ve sonsuz bo\u015flu\u011fu tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn g\u00f6kcisimlerinin i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131, s\u0131n\u0131rs\u0131z ya da s\u0131n\u0131rlar\u0131 ancak insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme g\u00fcc\u00fc ile \u00e7izilebilen g\u00f6kbilimsel varl\u0131k ise\u00a0<strong>&#8220;evren&#8221;<\/strong>\u00a0olarak nitelendiriliyor.<\/p>\n<p><strong>Uzay terimleri aras\u0131nda s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan kavramlardan baz\u0131lar\u0131, \u0130ngilizce kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 ve anlamlar\u0131 \u015f\u00f6yle:<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzay (Space):<\/strong>\u00a0B\u00fct\u00fcn g\u00f6k varl\u0131klar\u0131n\u0131n ve cisimlerinin i\u00e7erisinde bulundu\u011fu s\u0131n\u0131rs\u0131z ve sonsuz bo\u015fluk.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Evren (Universe):<\/strong>\u00a0B\u00fct\u00fcn g\u00f6kcisimlerinin i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131, s\u0131n\u0131rs\u0131z ya da s\u0131n\u0131rlar\u0131 ancak insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme g\u00fcc\u00fc ile \u00e7izilebilen g\u00f6kbilimsel varl\u0131k.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Gezegen (Planet):<\/strong>\u00a0Ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu dizgenin merkezindeki y\u0131ld\u0131z \u00e7evresinde elips bi\u00e7iminde bir y\u00f6r\u00fcngeyle dola\u015fan g\u00f6k cismi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Y\u0131ld\u0131z (Star):<\/strong>\u00a0Etraf\u0131na yayd\u0131\u011f\u0131 enerjiyi merkez b\u00f6lgelerindeki n\u00fckleer kayna\u015fma tepkimeleriyle sa\u011flayan, b\u00fcy\u00fck oranda hidrostatik ve \u0131s\u0131sal dengede bulunan g\u00f6k cismi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; G\u00f6k ada (Galaxy):<\/strong>\u00a0K\u00fctle\u00e7ekim kuvvetleri ile bir arada bulunan milyarlarca y\u0131ld\u0131z, y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 gaz ve toz ile karanl\u0131k maddeden olu\u015fan sistem.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Astronot (Astronaut):<\/strong>\u00a0\u0130nsanl\u0131 uzay ara\u00e7lar\u0131nda, uzay arac\u0131n\u0131n kontrol\u00fcnde yetkili olan ekip eleman\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u2060G\u00fcne\u015f sistemi (Solar system):<\/strong>\u00a0G\u00fcne\u015f ve \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc ile ona ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7evresinde dolanan gezegenlerin t\u00fcm\u00fc.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Kara delik (Black hole):<\/strong>\u00a0B\u00fcy\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar\u0131n s\u00fcpernova patlamas\u0131yla \u00f6lmesi sonucunda olu\u015fan, bilinen en s\u0131k\u0131\u015f\u0131k (kompakt) g\u00f6k cismi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Kuyruklu y\u0131ld\u0131z (Comet):<\/strong>\u00a0G\u00fcne\u015f\u2019in yak\u0131n\u0131ndan ge\u00e7erken \u0131s\u0131narak gaz a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaya ba\u015flayan, buzlu, k\u00fc\u00e7\u00fck G\u00fcne\u015f sistemi cisimleri.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u2060Asteroit (Asteroid):<\/strong>\u00a0B\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Mars ile J\u00fcpiter y\u00f6r\u00fcngeleri aras\u0131nda bulunan, G\u00fcne\u015f etraf\u0131nda dolanan gezegenlere g\u00f6re \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan g\u00f6kcisimlerinden her biri.<\/p>\n<p><strong>&#8211; G\u00f6kta\u015f\u0131 (Meteor):<\/strong>\u00a0Hava k\u00fcreye girdikten sonra par\u00e7alanarak gaza d\u00f6n\u00fc\u015fen akan y\u0131ld\u0131zlar\u0131n, \u00e7ok az da olsa yery\u00fcz\u00fcne d\u00fc\u015febilen kat\u0131 par\u00e7as\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Yer \u00e7ekimi (Gravity):\u00a0<\/strong>Yer\u2019in k\u00fctlesinin yer \u00fczerinde ve \u00e7evredeki di\u011fer k\u00fctlelere uygulad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekim kuvveti.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Y\u00f6r\u00fcnge (Orbit):<\/strong>\u00a0Bir gezegenin devinim s\u0131ras\u0131nda izledi\u011fi yol.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uydu (Satellite):<\/strong>\u00a0Bir gezegenin ya da genel olarak bir g\u00f6kcisminin \u00e7evresinde bir y\u00f6r\u00fcngede dolanan ba\u015fka bir g\u00f6kcismi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzay arac\u0131 (Spacecraft):<\/strong>\u00a0Uzayda seyahat etmek ya da bir g\u00f6revi yerine getirmek i\u00e7in kullan\u0131lan ara\u00e7.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u2060Misyon (Mission):<\/strong>\u00a0G\u00f6rev.<\/p>\n<p><strong>&#8211; F\u0131rlatma (Launch):<\/strong>\u00a0Uydu, roket gibi bir hava arac\u0131n\u0131 uzaya g\u00f6nderme.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u2060Ke\u015fif (Exploration):<\/strong>\u00a0Bir arazide veya b\u00f6lgede \u00f6z kaynak aramak veya bilgi toplamak i\u00e7in yap\u0131lan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 gezi ve inceleme.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzayl\u0131 (Extraterrestrial):<\/strong>\u00a0Uzayda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131lan canl\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzay giysisi (Spacesuit):\u00a0<\/strong>Tepkili u\u00e7ak pilotlar\u0131 ve \u00f6zellikle astronotlar\u0131n v\u00fccutlar\u0131n\u0131 d\u0131\u015f etkilerden koruyarak \u00e7al\u0131\u015fabilmeleri ve ya\u015fayabilmelerini sa\u011flayan k\u0131yafet.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Roket (Rocket):<\/strong>\u00a0S\u0131cak gazlar\u0131n y\u00fcksek h\u0131zlarda p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclmesi sonucu itki olu\u015fturabilen hava-uzay ta\u015f\u0131t\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Y\u00fck (Payload):\u00a0<\/strong>Roketin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 y\u00fck.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u0130tici (Thruster):<\/strong>\u00a0Jet yak\u0131t\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131 itme g\u00fcc\u00fc meydana getiren jet motoru.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Yeniden giri\u015f (Reentry):\u00a0<\/strong>Atmosfere giri\u015f.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u2060Ya\u015fanabilir b\u00f6lge (Habitable zone):<\/strong>\u00a0Gezegendeki ya\u015fama elveri\u015fli ko\u015fullara sahip b\u00f6lge.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Astronomi (Astronomy):\u00a0<\/strong>Evrende bulunan her \u00e7e\u015fit maddenin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, hareketini, kimyasal bile\u015fimini, evrimini, fiziksel \u00f6zelliklerini ve etkile\u015fimlerini inceleyen bilim dal\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Astrofizik (Astrophysics):\u00a0<\/strong>\u00d6zellikle y\u0131ld\u0131zlar, galaksiler ve y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 ortam\u0131n fiziksel \u00f6zelliklerini ve aralar\u0131ndaki etkile\u015fmeleri \u00e7al\u0131\u015fan, yani evrenin fizi\u011fi ile u\u011fra\u015fan bir astronomi alt dal\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzay ke\u015ffi (Space exploration):<\/strong>\u00a0Uzay teknolojisi kullan\u0131larak uzay\u0131n ke\u015ffi ve incelenmesi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzaktan alg\u0131lama (Remote sensing):<\/strong>\u00a0Bir elektrik, mekanik, kimyasal vb. sistem, ortam ya da cisme ili\u015fkin bilginin uzaktan yap\u0131lan g\u00f6zlem ve \u00f6l\u00e7\u00fcmlerle elde edilmesi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; G\u00f6rev kontrol merkezi (Mission control center):<\/strong>\u00a0Uzay u\u00e7u\u015flar\u0131n\u0131, genellikle kalk\u0131\u015f noktas\u0131ndan ini\u015fe veya g\u00f6revin sonuna kadar y\u00f6neten birim.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzay y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc (Space walk):\u00a0<\/strong>Astronotun uzayda yapt\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Y\u00fck entegrasyonu (Payload integration):<\/strong>\u00a0Uzay ara\u015ft\u0131rma cihaz\u0131n\u0131n tak\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Roket iti\u015f sistemi (Rocket propulsion):\u00a0<\/strong>Roketin hareket etmesi i\u00e7in gereken itme kuvvetini \u00fcreten sistem.<\/p>\n<p><strong>&#8211; F\u0131rlatma arac\u0131 (Launch vehicle):\u00a0<\/strong>Uydu ve roket gibi bir hava arac\u0131n\u0131 uzaya f\u0131rlatmada kullan\u0131lan d\u00fczenek.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzay meki\u011fi (Space shuttle):\u00a0<\/strong>D\u00fcnya&#8217;n\u0131n atmosferi d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6zellikle d\u0131\u015f uzayda \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f ara\u00e7 ya da makine.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uluslararas\u0131 Uzay \u0130stasyonu (International Space Station):\u00a0<\/strong>Al\u00e7ak D\u00fcnya y\u00f6r\u00fcngesine yerle\u015ftirilmi\u015f bir uzay \u00fcss\u00fc.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Mars Ke\u015fif Program\u0131 (Mars Exploration Program):<\/strong>\u00a0NASA taraf\u0131ndan finanse edilen ve y\u00f6netilen Mars gezegeninin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f uzun vadeli bir giri\u015fim.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u2060Ay G\u00f6revi (Lunar Mission):<\/strong>\u00a0Ay y\u00fczeyine milli teknolojilerle geli\u015ftirilmi\u015f gezen ara\u00e7 g\u00f6nderme projesi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u2060Hubble Uzay Teleskobu (Hubble Space Telescope):<\/strong>\u00a0Nisan 1990&#8217;da STS-31 G\u00f6revi esnas\u0131nda Uzay Meki\u011fi Discovery taraf\u0131ndan D\u00fcnya etraf\u0131ndaki y\u00f6r\u00fcngesine ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f bir uzay teleskobu.<\/p>\n<p><strong>&#8211; InSight Mars \u0130ni\u015f Arac\u0131 (InSight Mars Lander):\u00a0<\/strong>Mars gezegeninin derin i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 incelemek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f robotik bir ini\u015f arac\u0131.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Merakl\u0131l\u0131k Gezgini\/Mars arac\u0131 (Curiosity Rover):<\/strong>\u00a0NASA&#8217;n\u0131n Mars Bilim Laboratuvar\u0131 misyonunun bir par\u00e7as\u0131 olarak Mars&#8217;ta Gale kraterinde ke\u015fifte bulunan otomobil b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki ke\u015fif arac\u0131 ve gezgin robot.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u00d6tegezegen\/Gezegen D\u0131\u015f\u0131 Gezegen (Exoplanet):<\/strong>\u00a0G\u00fcne\u015f sistemi d\u0131\u015f\u0131ndaki gezegen.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzay \u00e7\u00f6p\u00fc (Space debris):<\/strong>\u00a0Art\u0131k kullan\u0131lmayan ama h\u00e2l\u00e2 uzayda dolanan uzay arac\u0131 ya da uzay arac\u0131ndan artakalan par\u00e7alar.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u2060S\u0131f\u0131r yer \u00e7ekimi (Zero gravity):<\/strong>\u00a0Yer \u00e7ekimsiz durum.<\/p>\n<p><strong>&#8211; D\u00fcnya\u2019ya yak\u0131n nesne (Near-Earth object):\u00a0<\/strong>Y\u00f6r\u00fcngeleri g\u00fcnberi noktas\u0131nda D\u00fcnya&#8217;ya 1,3 astronomik birim mesafeden daha yak\u0131n olup D\u00fcnya&#8217;n\u0131n \u00e7ok yak\u0131n\u0131na gelen g\u00f6k cisimleridirler.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Astronomik birim (Astronomical unit):<\/strong>\u00a0Yer ile G\u00fcne\u015f aras\u0131 ortalama uzakl\u0131\u011f\u0131 (149.597.870.700 kilometre) birim alan, \u00e7o\u011funlukla, G\u00fcne\u015f sistemi ve di\u011fer y\u0131ld\u0131z sistemlerinin \u00fcyeleri aras\u0131 uzakl\u0131klar\u0131 ifade etmede kullan\u0131lan uzunluk birimi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; I\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 (Light-year):<\/strong>\u00a0Astronomik uzakl\u0131klar\u0131 ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131lan ve yakla\u015f\u0131k 9,46 trilyon kilometreye kar\u015f\u0131l\u0131k gelen uzunluk birimi.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Uzay-zaman (Space-time):<\/strong>\u00a0Uzay ile zaman\u0131 &#8220;uzay-zaman s\u00fcreklili\u011fi&#8221; ad\u0131 verilen yap\u0131da birle\u015ftiren matematik modeli.<\/p>\n<p>Kaynak: AA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uzay alan\u0131ndaki geli\u015fmeler, teknolojik yenilikler ve bilgiye eri\u015fimle birlikte bir\u00e7ok uzay terimi, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n bir&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":76830,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,17438],"tags":[],"class_list":["post-76829","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-yasam"],"views":58,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76829","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=76829"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76829\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76831,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/76829\/revisions\/76831"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/76830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=76829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=76829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=76829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}