![\"\"](\"https:\/\/www.aa.com.tr\/uploads\/userFiles\/4f62407a-abf2-4464-9690-b6acbca575b5\/06_2025%2F12_OCAK%2F03%2F20250111_2_67209531_108449928.jpg\")
<\/p>\n“\u0130ntikam ama\u00e7l\u0131 uyku ertelemecili\u011fi” ya da halk aras\u0131ndaki yayg\u0131n s\u00f6ylemiyle “uyku intikam\u0131”, i\u015f hayat\u0131 ya da g\u00fcndelik sorumluluklar\u0131 nedeniyle kendilerine vakit ay\u0131ramayan insanlar\u0131n, uyku saatlerini ertelemesiyle gece ge\u00e7 saatlere dek uyan\u0131k kalmalar\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n
\u00c7inli bir sosyal medya fenomeni taraf\u0131ndan 2014’te literat\u00fcre kazand\u0131r\u0131lan uyku intikam\u0131 kavram\u0131, kontrolden \u00e7\u0131kmas\u0131 durumunda bireyleri psikolojik ve fizyolojik anlamda olumsuz y\u00f6nde etkiliyor.<\/p>\n
AA muhabirine konuya ili\u015fkin a\u00e7\u0131klama yapan Uzman Klinik N\u00f6ropsikolg Merve T\u00fcrkkol, bu durumun g\u00fcn\u00fcn intikam\u0131n\u0131n geceden al\u0131nmas\u0131 olarak tan\u0131mlanabilece\u011fini, kavram\u0131n, bireylerin g\u00fcn i\u00e7inde elde edemedikleri ki\u015fisel zamanlar\u0131n\u0131 gece ge\u00e7 saatlerde uyku s\u00fcrelerinden feragat ederek telafi etmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
<\/p>\n
Modern ya\u015fam\u0131n getirdi\u011fi yo\u011fun temponun, bireylerin g\u00fcn i\u00e7inde kendilerine vakit ay\u0131ramamalar\u0131na neden oldu\u011funu belirten T\u00fcrkkol, “Ki\u015filerin yo\u011fun i\u015f temposu, varsa e\u011fitimleri, aile sorumluluklar\u0131 gibi sebeplerle s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f hissetmeleri, asl\u0131nda kendine ait bir zaman yaratma alg\u0131s\u0131n\u0131 ve bir kontrol kayb\u0131 hissini tetikleyebiliyor.” dedi.<\/p>\n
\u00c7inli sosyal medya fenomeninin “B\u00fct\u00fcn g\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, gece yaln\u0131zca bir saat bile olsa kendime vakit ay\u0131rmak istiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu benim kontrol\u00fcm olan tek alan.” payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 an\u0131msatan T\u00fcrkkol, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Pandemi d\u00f6neminin devam\u0131yla d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bu daha da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir davran\u0131\u015f haline geldi. \u0130\u015f ve \u00f6zel ya\u015fam aras\u0131ndaki o dengenin bozulmas\u0131yla bu davran\u0131\u015f bi\u00e7imini daha da g\u00f6r\u00fcr olduk ama \u015funu ay\u0131rt etmek \u00f6nemli. Gece ge\u00e7 saatte yatan herkes i\u00e7in bu terimi kullanmak do\u011fru olmaz. Biz neye uyku intikam\u0131 diyoruz? \u015eu \u00fc\u00e7 fakt\u00f6r bizim i\u00e7in \u00f6nemli olabilir; uykuya ge\u00e7i\u015fte ki\u015finin toplam uyku s\u00fcresini azaltan d\u00fczenli bir durum olmal\u0131. \u0130kinci nokta, gece ge\u00e7 saatlere kadar oturman\u0131n alt\u0131ndaki fizyolojik ve organik problemleri d\u0131\u015flamamal\u0131y\u0131z. \u00d6rne\u011fin; s\u0131cak havalarda ki\u015fi s\u0131caktan uyuyamayabilir, a\u011fr\u0131 durumlar\u0131 olabilir veya bir i\u015f, proje yeti\u015ftirme s\u00fcrecinde uykuyu mecburi erteleme durumlar\u0131 art\u0131k bir uyku intikam\u0131 say\u0131lmaz ama \u00f6zellikle ki\u015finin burada yatma s\u00fcresini geciktirmesi, ertesi g\u00fcn kendisinin bili\u015fsel aktivitelerini etkileyece\u011fini, sorumluluklar\u0131n\u0131 bozabilece\u011fini bile bile bir \u015fekilde ‘Kendime inatla bir vakit ay\u0131rma \u00e7abas\u0131 i\u00e7indeyim.’ demesi bir uyku intikam\u0131 say\u0131labilir. Bu, bazen bilin\u00e7li yap\u0131lan bir durum olabildi\u011fi gibi \u00e7o\u011fu zaman bilin\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 bir davran\u0131\u015f olabiliyor. Uyku vaktini erteleme kavram\u0131na intikam kelimesinin de eklenmesiyle \u00e7ok daha pop\u00fclarite kazanan bir kavram oldu.”<\/p>\n
Uyku intikam\u0131n\u0131n do\u011frudan bir psikolojik rahats\u0131zl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen T\u00fcrkkol, ya\u015fam tarz\u0131yla g\u00fcn i\u00e7inde bireylerin kendisine ne kadar kaliteli vakit ay\u0131rabildikleriyle yak\u0131ndan ili\u015fkisi oldu\u011funu kaydetti.<\/p>\n
T\u00fcrkkol, bireylerin fiziksel, duygusal ve zihinsel olarak bir dengede oldu\u011fu zaman kendilerini \u00e7ok daha iyi ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 hissedebildi\u011fini, ancak g\u00fcn i\u00e7inde i\u015flerin ve sorumluluklar\u0131n yo\u011funlu\u011fu ve stres fakt\u00f6rlerinin bu dengeyi bozabildi\u011fini ifade etti.<\/p>\n
Zihnin bu durumda o dengeyi sa\u011flayabilmek i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131na girebildi\u011fini ve genelde yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n o \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc gecede buldu\u011funu belirten T\u00fcrkkol, “Bunu yaparken bir \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131nda olsak da dengemizi bozuyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir \u015fekilde uykudan feragat etmek, beynin dinlenmesini, hormonlar\u0131m\u0131z\u0131n yenilenmesini de engelliyor ve uzun vadede asl\u0131nda hem fizyolojik hem de psikolojik olarak ba\u015fka sekonder sebepler kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabiliyor.” dedi.<\/p>\n
Bu davran\u0131\u015f\u0131n asl\u0131nda g\u00fcn i\u00e7inde kontrol\u00fc kaybetmi\u015f hissetmenin bir sonucu oldu\u011funa dikkati \u00e7eken T\u00fcrkkol, \u015f\u00f6yle konu\u015ftu:<\/p>\n
“‘B\u00fct\u00fcn g\u00fcn \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, kendime hi\u00e7 vakit ay\u0131ramad\u0131m.’ dedi\u011finizde bu duyguyu telafi etmek i\u00e7in geceye sar\u0131labiliyoruz. Bu da bizi bu d\u00f6ng\u00fcye sokabiliyor. Uykusuzluklar, uzun vadede kayg\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131, daha depresif hissetmemize neden olabiliyor, ba\u015fka sorunlar\u0131 da tetikleyebiliyor. Sonu\u00e7 olarak g\u00fcn\u00fcn intikam\u0131n\u0131 asl\u0131nda geceden almak dedi\u011fimiz bu kavram bizim do\u011fal dengemizi etkiliyor. Bu durum, al\u0131\u015fkanl\u0131ktan \u00e7\u0131k\u0131p kronikle\u015fmesi durumunda \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ve uzmanlardan destek al\u0131nmas\u0131 gereken bir probleme yol a\u00e7abiliyor.”<\/p>\n
T\u00fcrkkol, uyku intikam\u0131n\u0131n genellikle gen\u00e7 yeti\u015fkinlerde, yeni bebe\u011fi ya da k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 olan ebeveynler aras\u0131nda s\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ki\u015filerin i\u015f hayatlar\u0131ndaki yo\u011fun temposunun dengesine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterebildi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u00d6zellikle 20-30 ya\u015f aras\u0131ndaki bireylerde, i\u015f ya\u015fam\u0131na yeni ba\u015flayan gen\u00e7 yeti\u015fkinlerde i\u015f yo\u011funlu\u011fu ve stres fakt\u00f6rlerinin daha yo\u011fun olabildi\u011fine de\u011finen T\u00fcrkkol, bu al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n uzun vadede ciddi psikolojik ve fiziksel etkiler do\u011furabilece\u011fini belirtti.<\/p>\n
Kronik uyku yoksunlu\u011funun, ki\u015finin dikkat, haf\u0131za ve \u00f6\u011frenme gibi bili\u015fsel i\u015flevlerini ba\u015flang\u0131\u00e7ta g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam aktivitelerinde, devam\u0131nda ise kronik olarak olumsuz etkileyebildi\u011fine i\u015faret eden T\u00fcrkkol, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“Psikolojik olarak uyku eksikli\u011fi ruh hali dalgalanmalar\u0131na, zamanla artan kayg\u0131ya ve yo\u011fun depresif hissetmeler zamanla bir depresyon riskine yol a\u00e7abiliyor. Fiziksel a\u00e7\u0131dan yine ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin ve metabolizman\u0131n zay\u0131flamas\u0131, v\u00fccudun uzun vadede kendini yenileyememesi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ba\u015fka fizyolojik rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 da beraberinde getirebilir. Uyku intikam\u0131 e\u011fer ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131ndaysa, ki\u015fi bunun fark\u0131ndaysa bu durumu belki d\u00fczeltebilir. Bu davran\u0131\u015f kronikle\u015fmi\u015fse, bireyin ya\u015fam kalitesini ciddi d\u00fczeyde etkiliyorsa profesyonel destek almak faydal\u0131 olabilir. \u00d6ncelikle bu organik bir sebepten mi kaynaklan\u0131yor, fizyolojik bir problem mi diye uyku laboratuvar\u0131 veya bir n\u00f6roloji ba\u015fvurusu olabilir. Ancak bunun alt\u0131nda yatan temel sebep \u00e7o\u011funlukla ki\u015finin ya\u015famdaki yetersizlik duygular\u0131, stresten ka\u00e7\u0131nman\u0131n tek yolu gece saatlerinde kendine ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 vakitlerse ve hayattaki kontrol\u00fc tekrardan kazanma aray\u0131\u015f\u0131ysa, bu \u00e7o\u011funlukla psikoterapiyi ilgilendiren bir konudur ve psikoterapi deste\u011fi almalar\u0131 daha verimli olabilir.”<\/p>\n
Uyku intikam\u0131yla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak ve yeniden sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir uyku d\u00fczeni kurmak i\u00e7in disiplinli ve stratejik bir yakla\u015f\u0131m\u0131n benimsenmesi gerekti\u011fini anlatan T\u00fcrkkol, “\u00d6zellikle biyolojik saati s\u0131f\u0131rlamak, v\u00fccudu yeniden d\u00fczenli uykuya adapte edebilmek i\u00e7in belki ayn\u0131 saatlerde yata\u011fa girip \u00e7\u0131kmak, yata\u011fa yaln\u0131zca uyumak i\u00e7in girmek, yatakta mavi \u0131\u015f\u0131k maruziyetinden uzak kalmak, yine uykudan birka\u00e7 saat \u00f6nce \u00e7ay ve kafein t\u00fcketimini azaltmak, g\u00fcn i\u00e7inde aral\u0131klarla kendimizi g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na maruz b\u0131rakmak faydal\u0131 olabilir. Yine karanl\u0131k bir odada uyumak, serin bir odada uyuma ko\u015fullar\u0131n\u0131 sa\u011flamak, bir \u015fekilde melatonin hormonunun da do\u011fru \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 destekleyecektir.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
T\u00fcrkkol, ki\u015finin uykuya yatmadan \u00f6nce gev\u015femeye y\u00f6nelik ho\u015funa giden aktiviteleri devam ettirmesinin, \u0131l\u0131k bir du\u015f almas\u0131n\u0131n, kitap okumas\u0131n\u0131n veya k\u0131sa bir meditasyon yapmas\u0131n\u0131n v\u00fccudun uykuya haz\u0131rlanmas\u0131nda etkili y\u00f6ntemler oldu\u011funu kaydetti.<\/p>\n
Kaynak: AA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
G\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n getirdi\u011fi yo\u011funluk nedeniyle ki\u015filerin kendilerine vakit ay\u0131rmak i\u00e7in “uyku intikam\u0131” ile gece ge\u00e7…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":77494,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,4,17438],"tags":[],"class_list":["post-77493","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-saglik","category-yasam"],"views":29,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/77493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=77493"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/77493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":77495,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/77493\/revisions\/77495"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/77494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=77493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=77493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.haberegider.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=77493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}