Ä°talya’daki kütüphane arÅŸivine hapsolan 5 asırlık Fatih Sultan Mehmet epiÄŸi keÅŸfedildi
Ankara Sosyal Bilimler Ãœniversitesi Dr. Öğr. Ãœyesi Filiz Barın Akman ile akademisyen yazar Beyazıt Akman, Rönesans döneminde Fatih Sultan Mehmet’in onuruna Ä°talyan bir ÅŸair tarafından yazılmış, yaklaşık 5 bin mısralık Latince bir epik ÅŸiir keÅŸfetti.
“Emir: Türk Ä°mparatoru Mehmet’in Hayatı ve Fetihleri” (Amyris, de vita et gestis Mahometi Turcorum imperatoris) adını taşıyan eser, ÅŸair ve tarihçi Gian Mario Filelfo tarafından 1475’te kaleme alındı.
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Dr. Öğr. Üyesi Filiz Barın Akman ile akademisyen yazar Beyazıt Akman, Türkçe veya İngilizceye bugüne dek çevrilmeyen ve herhangi bir akademik incelemeye de konu olmayan eserin keşfini, özelliklerini ve mevcut çalışmaları AA muhabirine anlattı.
“Bu eserin Bellini’nin Fatih portresinden hiçbir farkı yoktur”
Batı’daki Türk ve Ä°slam algısı üzerine eÅŸi Filiz Barın Akman ile çalışmalar yürüttüklerini belirten Beyazıt Akman, “Biz sürekli yeni kaynaklar bulmaya çalışıyorduk. AraÅŸtırmalarımızda birkaç sefer bu esere ve yazara atıfta bulunulduÄŸunu gördük ama eseri hiç görmemiÅŸtik. Bu esere yapılan atıflar da atıf üzerinden atıf veriyordu. Eseri baÅŸtan sona okuyup yorumlayan bir çalışmayla karşılaÅŸmadık.” dedi.
Beyazıt Akman, eserin 1978’de Ä°talya’da basılmış bir tıpkı basımın ellerinde bulunduÄŸunu söyleyerek, orijinal Latince el yazmasına da Ä°sviçre’nin Genevre ÅŸehrindeki Bibliotheque de Geneve kütüphanesinden ulaÅŸmaya çalışacaklarının altını çizdi.
Öncelikle eserin tercümesinin yapılacağına dikkati çeken Beyazıt Akman, şunları kaydetti:
“Åžimdiye kadar, deÄŸil Türkçeye, pek çok dile çevrilmiÅŸ ve pek çok çalışmaya da konu olmuÅŸ olması gerekirdi. Düşünebiliyor musunuz, bir Ä°talyan 15. asırda Fatih Sultan Mehmet’e 5 bin satırlık eser yazmış, hiçbir dile çevrilmemiÅŸ. Adamlar adeta bir sır gibi saklamış. Bu eser, Müslüman Türk bir hükümdar deÄŸil de, bir Hristiyan imparator hakkında yazılmış olsaydı, eminim ÅŸimdiye kadar Homeros’un Ä°lyada’sı ve Virgil’in Aeneid’ı gibi klasik epikler arasında anılırdı. Bunu kütüphanelerinin arÅŸivlerine hapsetmiÅŸler.
Eserin ÅŸimdiye kadar bu derece bilinmemesinde hiç şüphesiz oryantalist tarih yazımının büyük etkisi var. Biz önce bu eseri Türkçe ve Ä°ngilizceye kazandırmak, sonrasında ise analiz etmek istiyoruz. Neden 5 asırdır kimsenin ilgisini çekmemiÅŸ, gizli kalmış bilemiyorum. Hiç şüphesiz, bu eserin Bellini’nin Fatih portresinden hiçbir farkı yok. Birinin resim sanatıyla yaptığını diÄŸeri edebiyatla yapmış. Eserin güncel çevirileriyle hem kendi insanımıza, hem de diÄŸer kültürlerin eriÅŸimine sunulması büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmayla bu eksikliÄŸi gidermeyi hedefliyoruz.”
Eser Fatih’in bir centilmenliÄŸi neticesinde ortaya çıkıyor
Dr. Öğr. Üyesi Filiz Barın Akman ise 4 bölümden oluşan eserin yazılma hikayesini şu sözlerle aktardı:
“Fatih Ä°stanbul’u fethedince alınan esirler arasında Othman Lillo Ferducci of Ancona isimli Çanakkale’de ikamet eden Venedikli bir tüccarın kayınbiraderi de vardır. Tüccar, Sultan’a mektup göndererek akrabasının salıverilmesini rica eder. Fatih de herhangi bir fidye talep etmeden savaÅŸ esirini salıverir. Fatih’in bu centilmen hareketinden etkilenen Ä°talyan tüccar, Türk devletinin kurucusu olan Osman ismini bu yakınlığın göstergesi olarak ismine eklemiÅŸtir. Arkadaşı olan Rönesans ÅŸairi, 1426 Ä°stanbul Pera doÄŸumlu Gian Mario Filelfo’dan Fatih Sultan Mehmet ile ilgili, onun baÅŸarıları ve fetihlerini anlatan bir epik ÅŸiir yazmasını ister. Amacı Sultan’a teÅŸekkür edip, ona olan teÅŸekkürlerini ifade etmektir.”
Eserin Latince aslından Türkçe ve İngilizce çevirilerinin, detaylı edebi okumalar ve tarihsel bağlam açıklamaları eşliğinde okurların dikkatine sunulacağını kaydeden Filiz Barın Akman, birkaç ay içinde, kitabın raflardaki yerini almasını hedeflediklerini dile getirdi.
Kitap, “Emir: Fatih’in BeÅŸ Asırlık EpiÄŸi” baÅŸlığıyla Kopernik Yayınları tarafından yayınlanarak okurların beÄŸenisine sunulacak.
Kaynak: AA
