Alternatif sanal dünya ‘metaverse’ yeni bir yaÅŸamın kapılarını aralayacak
Uzmanlar, geliÅŸen teknolojiyle beraber fiziksel dünyadaki yaÅŸamın bir kısmının, beÅŸ duyu ile yaÅŸamanın mümkün olacağı “metaverse” aktarılacağını öngörüyor.
Ä°nsan biliÅŸinin, fiziksel çaba harcamaksızın bilgisayarlar, android cihazlar ve üç boyutlu cihazlar aracılığıyla yapay bir fiziksel ortama dahil olmasını saÄŸlayan “metaverse”nin, hayatların gelecekte gerçeklikten daha fazla sürdürüleceÄŸi bir yer olacağı düşünülüyor.
Trafikte zaman kaybı, küresel ısınma gibi sorunların çözüleceÄŸi ve insanların hologramlarıyla dünyanın her köşesine seyahat edip fiziksel etkileÅŸim kurabileceÄŸi “metaverse”de, beÅŸ duyu organı ile deneyimlenen her ÅŸeyin gerçek olacağı belirtiliyor.
Ä°lk kez bilim kurgu yazarı Neil Stephenson’un 1992 yılında yayımladığı Kar Kazası (Snow Crash) kitabında yer verdiÄŸi “metaverse” kelimesi, ÅŸimdiden günlük hayatta kullanılan sözcükler arasına girdi.
Türkiye’de “metaverse” çalışmaları yürüten Türk Alman Ãœniversitesi Kültür ve Ä°letiÅŸim Bölümü BaÅŸkanı Prof. Dr. Burhanettin Aykut Arıkan ile Global BiliÅŸim DerneÄŸi (BÄ°DER) BaÅŸkanı Åženol Vatansever, Türkiye ve dünyada “metaverse” konusundaki vizyoner yaklaşımları AA muhabirine anlattı.
“Gerçek dünyayla kesiÅŸimin saÄŸlandığı bir ortam olacak”
BÄ°DER BaÅŸkanı Åženol Vatansever, gelecekte merkeziyetsiz ve merkezi (ÅŸirket kontrolünde) birçok “metaverse”in ortaya çıkacağını söyledi.
Vatansever, sosyal medyada birden fazla platforma girildiÄŸi gibi farklı “metaverse”lerede girilebileceÄŸini aktararak, “Hayatın içerisinde olan bankalar, kurumlar ve devletler ‘metaverse’de konumlanmaya çalışıyor. ‘Metaverse’de birden çok evren olacağı için kurumların, ÅŸirketlerin hangi evrenlerde neden yer almaları gerektiÄŸiyle ilgili çalışma yapmaları gerekir. Yani, ‘Çoklu Evren Çağı’. Birden fazla evren olduÄŸu ve sayıları artacağı için ‘multiversera’da bu evrenlerin seçim süreci önem kazanacak. Yine evrenler arasındaki entegrasyonlar ve geçiÅŸ imkanları kritik önemde olacak.” deÄŸerlendirmesinde bulundu.
“Metaverse”nin sanal, arttırılmış, karma ve geniÅŸletilmiÅŸ gerçekliÄŸin birleÅŸimi olarak düşünülmesi gerektiÄŸini dile getiren Vatansever, ÅŸunları kaydetti:
“Sadece sanal ortamdan bahsetmiyoruz, gerçek dünyayla kesiÅŸimin saÄŸlandığı bir ortam olacak. Ä°nsanlar hologramlarıyla beraber bu dünyada da yer alabilecekler. Çevre kirliliÄŸi, müsilaj, mikroplastiklerle insanlar doÄŸaya zarar verdi. Bunun sıkıntılarını yaşıyoruz. Metaverse ile insanlar, kendi ortamlarından bu dünyaya girecekleri için trafikte zaman kaybetmeyecek, enerji ve mazot tüketimi açısından avantaj yaratabilecek.”
“Metaverse’de görmeyi, iÅŸitmeyi, dokunmayı algılayabiliyoruz”
Vatansever, “metaverse”nin vizyoner bir proje olarak deÄŸerlendirilmesi gerektiÄŸini vurgulayarak, “Metaverse’e sabit olarak girildiÄŸini görüyoruz. Ä°lerleyen dönemde hareketli olacağız, VR bandın üzerinde yürüyebileceÄŸiz. VR bant hangi yöne gidersek gidelim hareketi gerçekleÅŸtireceÄŸinden metaverse’de kendi hologramımızla hareket edebileceÄŸiz. Hologramla BeyoÄŸlu’na gidip yürüyebileceÄŸiz, insanlarla etkileÅŸim kurabileceÄŸiz. MaÄŸazadan alışveriÅŸ yapabileceÄŸiz. Yani, insanlar hologramlarıyla ‘meteverse’ içerisinden de öte gerçek dünyada yer alabilecek.” ifadelerini kullandı.
“Metaverse”e, sanal gerçeklik gözlüğüyle girildiÄŸini hatırlatan Vatansever, sözlerine şöyle devam etti:
“Metaverse’de 5 duyu organımızdan görmeyi, iÅŸitmeyi, dokunmayı algılayabiliyoruz. Koklama ve tat alma kısmında araÅŸtırma yapılması gerekiyor. Belli kokular bilgisayar ortamında üretilip verilebiliyor. Tat alma kısmı ileride mümkün olabilir, belki vücuda çip taktırmak gerekebilir. Çip olursa, ‘metaverse’de yediÄŸiniz baklavanın tadı, daha önce yediÄŸiniz baklava deneyiminizdeki tada benzer hissiyat olabilir. Dolayısıyla, deneyimi tat alma tarafında da yaÅŸayabiliriz.”
Vatansever, Türkiye’de “metaverse” çalışmaları konusunda geç kalınmadığını belirterek, “Metaverse’de gerçek dünyayla kesiÅŸimin yaratılacağı, diÄŸer evrenler arasında entegrasyonun saÄŸlanacağı yapıların tasarlanması lazım. Biz de vizyoner yaklaşımla kendi ‘metaverse’mizi oluÅŸturmayı hedefliyoruz. Bu iÅŸin AR-GE’sini de Türk Alman Ãœniversitesi ile yapacağız.” dedi.
“Türkiye’nin ihtiyacını karşılayacak AR-GE çalışmalarını hedefledik”
Türk Alman Ãœniversitesi Kültür ve Ä°letiÅŸim Bölümü BaÅŸkanı Prof. Dr. Burhanettin Aykut Arıkan, Yaratıcı Medya Laboratuvarı kurmak için Kalkınma Ajansı’ndan destek aldıklarını ve “metaverse” gibi yenilikçi teknolojileri hedeflediklerini söyledi.
Projede, yenilikçi teknolojilerin sosyal ve toplumsal yönden araÅŸtırılmasını hedeflediklerini dile getiren Arıkan, “Projenin alt bileÅŸenlerinde Sosyal Dinamikler, Akışkan Arayüzler, Algoritma Laboratuvarı olacak. Global BiliÅŸim DerneÄŸi ile ‘metaverse’de Türkiye’nin ihtiyacını karşılayacak AR-GE çalışmaları hedefledik.” ifadesini kullandı.
Metaverse projesinin altyapısının kurulması için AR-GE çalışmalarının gerekliliÄŸini vurgulayan Arıkan, “Algoritmaların tasarlanması, gerekli teyit algoritmaları ve Deepfake’le yapılan manipülatif içeriÄŸin nasıl yakalanacağı gibi birçok çalışma gerekiyor.” dedi.
“Metaverse”nin temelinin geniÅŸletilmiÅŸ gerçeklik olduÄŸunu anlatan Arıkan, “Metaverse, sanal, arttırılmış ve karma gerçekliÄŸin bir arada olduÄŸu yapı. Bu yapı için de GeniÅŸletilmiÅŸ Gerçeklik AR-GE’si gerekiyor. Yaklaşık altı aydır çalışan ekibimiz var. AraÅŸtırma görevlilerimiz, lisansüstü ve lisans öğrencilerimiz ekibin içerisinde.” diye konuÅŸtu.
“Metaverse’de dezenformasyonun ucu bucağı olmayacak”
Ä°lk çalışmalarından birinin “metaverse”de dezenformasyon konusu olacağına dikkati çekerek Arıkan, ÅŸunları söyledi:
“Metaverse’de dezenformasyonun ucu bucağı olmayacak. Elimizde sadece görsel veya haber deÄŸil, tasarımlı geniÅŸletilmiÅŸ gerçeklik olacak. GeniÅŸletilmiÅŸ gerçeklik içerisinde olmayan olayları tanımlayabilirsiniz. Buralarda bir takım kurgular söz konusu olacak. Deepfake gibi teknolojilerle, algoritmik tasarımlarla gerçekliÄŸin eÄŸriltilmesi konusunda ciddi dezenformasyon potansiyeli var. Bunları öngörüsel algoritmalarla, oluÅŸmadan takip etmek gerekiyor.”
“Metaverse”de manipülasyondan uzak bir yapı ortaya koymak istediklerini belirten Arıkan, “Bu iÅŸ ne kadar düzgün giderse ticari potansiyeli de o kadar yüksek olacaktır. Manipülatif altyapılar bir yerden sonra ters teper, biz bunu istemiyoruz. Buranın ticari kalkınmaya yönelik potansiyelinin olmasını istiyoruz.” diyerek sözlerini tamamladı.
Kaynak: AA
