Van ve AÄŸrı arasında rekabet baÅŸlatan lezzet: “KeledoÅŸ”
DoÄŸu illerinde sofraların vazgeçilmezlerinden “keledoÅŸ”un sahiplenilmesi konusunda Van ve AÄŸrı arasında rekabet yaÅŸanıyor.
Yaz aylarında yayla ve daÄŸların eteklerinden toplanan akpancar, kırmızı et, nohut, yeÅŸil mercimek, patates, soÄŸan, sarımsak, aÅŸurelik buÄŸday, salça, tereyağı, çökeleÄŸin güneÅŸte kurutulmasıyla elde edilen “kurut” ve baharat karışımlarıyla hazırlanan keledoÅŸ, deÄŸiÅŸik sunum ÅŸekliyle yöre halkının en fazla tükettiÄŸi yemekler arasında bulunuyor.
Yemek için önceden haşlanan nohut, akpancar, mercimek, buğday, patates, tereyağında kavrulan soğan ve etle bir süre pişiriliyor.
Ardından ezilerek ayran kıvamına getirilen kurut, tencereye eklenerek ocağa bırakılıyor. Yaklaşık bir saat pişirildikten sonra hazır hale gelen yemek, tereyağında kavrulan toz biber, salça ve sarımsak sosuyla servis ediliyor.
Yapımı zahmetli olmasına raÄŸmen yörede asırlardır özel günlerde ve özellikle kış aylarında sofralardan eksik olmayan keledoÅŸ, 8 Kasım 2017’de Van Ticaret ve Sanayi Odasının (TSO) giriÅŸimleriyle Türk Patent ve Marka Kurumunca coÄŸrafi iÅŸaretle tescillendi.
AÄŸrı Belediye BaÅŸkanı Savcı Sayan da bir süre önce sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, yemeÄŸin AÄŸrı’ya ait olduÄŸunu belirterek, bununla ilgili anket baÅŸlatmıştı. Ä°ki il arasında tatlı rekabetin yaÅŸandığı lezzet, bölgedeki birçok kentte severek tüketiliyor.
Besleyici özelliÄŸiyle yörede sofraların vazgeçilmezleri arasında yer alan keledoÅŸ, Van ve AÄŸrı’da farklı sunum ÅŸekilleriyle sofralarda yerini alıyor. Bazıları tabaklara doÄŸradıkları tandır ekmeÄŸinin üzerinde, bazıları da ekmeksiz olarak servis ediyor.
“KeledoÅŸ, Van’a özgü yöresel bir yemektir”
Van TSO BaÅŸkanı Necdet Takva, AA muhabirine, tarihi belgelerin 19. yüzyılın başından bu yana keledoÅŸun Van’da yapıldığına iÅŸaret ettiÄŸini söyledi.
Van’ın tarihi Ä°pek Yolu güzergahı üzerinde bulunması dolayısıyla yolcuların konakladığı mekanlara ev sahipliÄŸi yaptığını anlatan Takva, “YemeÄŸinin coÄŸrafi iÅŸaret belgesini 8 Kasım 2017’de aldık. Åžeflerimizden biri Pakistan’da düzenlenen uluslararası yemek yarışmasında yaptığı keledoÅŸla altın madalya kazandı. Bu yemeÄŸin karmaşık bir bakliyat bileÅŸeni var. Her bakliyat kendi tenceresinde ayrı haÅŸlanır, daha sonra bunlar birleÅŸtirilir. Kalabalık ailelerin vazgeçilmez yemeklerinden biri. Genelde kış mevsiminde tüketilir.” dedi.
Başka şehirlerin zaman zaman yemeğin kendilerine ait olduğu yönünde iddialarda bulunduğunu belirten Takva, şunları kaydetti:
“Hiçbir ÅŸehir saf bir demografiye sahip deÄŸil. ÖrneÄŸin AÄŸrı’nın adı geçiyor. Åžu an Van’da AÄŸrılılar, Hakkarililer de yaşıyor. Onların da bu konuda kendi spesiyallerini ön plana çıkarma gibi çabaları var. Varsa ayırt edici özellikleri elbette coÄŸrafi iÅŸaret tescilline baÅŸvurabilirler. Ä°limiz sadece Vanlıların yaÅŸadığı bir ÅŸehir deÄŸil, burası kozmopolit bir kent. Van, tarih boyunca zengin bir sofra kültürüne sahip olmuÅŸ. Bu baÄŸlamda keledoÅŸ, Van’a özgü yöresel bir yemektir. Tarihi kaynaklarda yer alan Van’a ait yöresel ürünleri tescilleme çabası içindeyiz. Sofralarımızın vazgeçilmezi keledoÅŸ, 2017’den bu yana hem ulusal hem uluslararası alanda markalaÅŸarak ödül aldı. Bundan sonra da Van sofralarının vazgeçilmez yemeklerinden biri olarak kalmaya devam edecektir.”
“Dünya birinciliÄŸini kazandık”
Pakistan’da 2019’da düzenlenen “Uluslararası Gastronomi Festivali Yemek Yarışması”nda keledoÅŸ ile birinci olarak altın madalya kazanan aşçı Sinan Pulat ise bu yemeÄŸi dünyaya tanıtmak istediÄŸini söyledi.
CoÄŸrafi iÅŸaretli ürünlerin kendileri için önemli olduÄŸunu ifade eden Pulat, “Pakistan’daki yarışmada yemeÄŸimiz çok beÄŸenildi, dünya birinciliÄŸini kazandık ve mutlu olduk. Ä°limizde keledoÅŸ, 3-4 farklı ÅŸekilde yapılıyor. Bu, bizim mutfak zenginliÄŸimizdir.” dedi.
“Ne yaparlarsa yapsınlar keledoÅŸ AÄŸrı’nındır”
Ağrı Belediye Başkanı Savcı Sayan ise bölgenin eski yemeklerinden keledoşun bu coğrafyada her zaman olduğunu ifade etti.
“Vanlı kardeÅŸlerim haklı olarak ‘Bizim yemeklerin içerisinde keledoÅŸ da var.’ diyor. Biz de diyoruz ki keledoÅŸ bizimdir. Tarihi derinliklere indiÄŸimizde AÄŸrı’ya ait olduÄŸunu herkes bilecektir.” diyen Sayan, içindeki ürünlerden yapılışına kadar bütün aÅŸamalar incelendiÄŸinde yemeÄŸin AÄŸrı’ya ait olduÄŸunu herkesin göreceÄŸini söyledi.
Keledoş festivali düzenleyeceklerini belirten Sayan, şöyle konuştu:
“Gelsinler görsünler, hatta yarışma yapalım. Hangisi daha iyi yapmışsa oranın olsun. Vanlı kardeÅŸlerim, Bitlisli kardeÅŸlerim ve baÅŸka yerdeki kardeÅŸlerimiz gelsinler, kazanlarda keledoÅŸ yapalım ve hangisi birinci olursa o bölgeye ait olsun. Ne yaparlarsa yapsınlar keledoÅŸ AÄŸrı’nındır. Bununla ilgili sosyal medyada anket yaptık. Yüzde 64 AÄŸrı dediler. Sonra Van buna itiraz etti. Kendi sosyal medya hesapları anket yaptı. Bu sefer AÄŸrı yüzde 65, Van yüzde 35 çıktı, hatta ben dedim ki ikinci plakamız oldu. 04 trafik plakamız, 65 de keledoÅŸ plakamız. AÄŸrı’nın bütün evlerinde ve sofralarında bu yemeÄŸin izi, yeri, tabağı ve kazanı vardır. Tarihimizde ve kültürümüzde çok önemli bir yere sahiptir. Birileri, ‘Biz coÄŸrafi iÅŸaretini aldık.’ diyor, alabilirsiniz ama öz, hakiki ve bütün özellikleriyle yapılan keledoÅŸun ana yurdu AÄŸrı’dır.”
“En sevdiÄŸimiz yemek”
Ev hanımı Vesile Oğur da keledoşun yapımını annesi ile büyüklerinden öğrendiğini belirtti.
Keledoşu uzun yıllardır yaptığını anlatan Oğur, şunları söyledi:
“Yemekte isteÄŸe göre kırmızı et ya da beyaz et ile pancar, patates, nohut, yeÅŸil mercimek, yöresel bitkiler bulunuyor. Ä°lkbaharda daÄŸlarda topladığımız bitkileri kurutup kışın yemeÄŸe katıyoruz. En sevdiÄŸimiz yemek. Van’ı bilmiyorum ama AÄŸrı’da en eski yemeklerimizden. Tandır ekmeÄŸini tabaklara doÄŸrayıp üzerine de keledoÅŸ ve ardından tereyaÄŸlı sosu döküp yiyoruz. YaÅŸlı kadınlar çok güzel yapıyor. Biz de onlardan öğrendik. Bizden sonra da gelinler ve kızlar öğrensin. Bu yemeÄŸi özlüyoruz ve ayda bir yapıyoruz.”
Fatma Yapıcı, keledoşun özellikle kışın kalabalık ailelerde çok tüketildiğini ve uzun süre tok tutma özelliğine sahip olduğunu dile getirdi.
Kaynak: AA
