“Türkiye Kadına Yönelik Åžiddet AraÅŸtırması” sonuçları belli oldu

Türkiye’de yaÅŸamının bir döneminde fiziksel ÅŸiddete en fazla 35-44 yaÅŸ grubundakiler, psikolojik ÅŸiddete ise boÅŸanmış kadınlar maruz kaldı.

Türkiye Ä°statistik Kurumu (TÜİK) tarafından hazırlanan 2024 yılı “Türkiye Kadına Yönelik Åžiddet AraÅŸtırması” ilk defa yayımlandı.

Araştırma, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı adına TÜBİTAK 1007-Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı kapsamında Marmara Üniversitesi ve TÜİK işbirliğinde hazırlandı.

Buna göre, yaÅŸamının herhangi bir döneminde kadınların yüzde 28,2’si psikolojik, yüzde 18,3’ü ekonomik, yüzde 12,8’i ise fiziksel ÅŸiddete uÄŸradı.

Yaşamının herhangi bir döneminde fiziksel şiddete yüzde 14,7 ile en fazla 35-44 yaş grubundaki kadınlar maruz kaldı. Bunu sırasıyla yüzde 14,3 ile 45-59 yaş ve yüzde 11,9 ile 25-34 yaş grupları takip etti.

BoÅŸanan kadınların yüzde 62,1’i psikolojik, yüzde 42,5’i ekonomik, yüzde 41,5’i fiziksel, evli kadınların da yüzde 26,4’ü psikolojik, yüzde 19,9’u ekonomik, yüzde 11,6’sı fiziksel ÅŸiddet gördü. Hiç evlenmeyen kadınların yüzde 25,7’si psikolojik, yüzde 14,2’si dijital ÅŸiddete ve yüzde 13,4’ü ısrarlı takibe maruz kaldı.

Okul bitirmeyen kadınlar ekonomik şiddete uğruyor

Åžiddet görmüş kadınlar, bunu uygulayan kiÅŸilere göre de incelendi. Buna göre, dijital ÅŸiddette “yabancı biri” yüzde 62,3 ile ilk sıradayken, eÅŸ/eski eÅŸ/birlikte olduÄŸu kiÅŸi yüzde 15,7 ile ikinci oldu. Israrlı takipte ilk sırayı yüzde 39,6 ile “yabancı biri”, ikinci sırayı yüzde 32,1 ile eÅŸ/eski eÅŸ/birlikte olduÄŸu kiÅŸi aldı.

Yaşamının herhangi bir döneminde ekonomik şiddete maruz kalan kadınların tamamlanan eğitim durumuna da bakıldı. Buna göre, bir okul bitirmeyen kadınlar yüzde 31,8 ile ilk sırada, yükseköğretimi tamamlayan kadınlar ise yüzde 8,9 ile son sırada dikkati çekti.

Psikolojik ÅŸiddete maruz kalan kadınlar çalışılan sektöre göre incelendiÄŸinde de yüzde 34’ünün özel sektörde, yüzde 31,9’unun ise kamu sektöründe çalıştığı görüldü. Ekonomik ÅŸiddete maruz kalan kadınların da yüzde 21,1’inin özel sektörde, yüzde 10,6’sının kamu sektöründe çalıştığı belirlendi.

Fiziksel şiddete uğrayan kadınların oranı İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması-1 (İBBS) düzeyine göre incelendiğinde, fiziksel şiddetin en çok görüldüğü bölge yüzde 25,9 ile Kuzeydoğu Anadolu iken en düşük olduğu bölge ise yüzde 8,8 ile Ortadoğu Anadolu oldu.

Son 12 aylık dönem de incelendi

Son 12 ayda kadınların yüzde 11,6’sı psikolojik, yüzde 3,7’si dijital, yüzde 3,2’si ekonomik ÅŸiddete, yüzde 3,1’i ısrarlı takibe, yüzde 2,6’sı fiziksel ÅŸiddete, yüzde 0,9’u cinsel ÅŸiddete maruz kaldı. Åžiddet türleri arasında birinci sırayı psikolojik, ikinci sırayı dijital ÅŸiddet aldı.

Bu dönemde ÅŸiddet türüne göre incelendiÄŸinde, yoÄŸun kentte yaÅŸayan kadınların yüzde 12,2’si psikolojik, yüzde 4,2’si dijital ÅŸiddete, yüzde 3,4’ü ısrarlı takibe uÄŸradı. Orta yoÄŸun kentte yaÅŸayan kadınların yüzde 9,1’i psikolojik, yüzde 3’ü dijital, yüzde 2,9’u ekonomik, kırda yaÅŸayan kadınların ise yüzde 10,8’i psikolojik, yüzde 3,7’si ekonomik, yüzde 2,6’sı fiziksel ÅŸiddetle yüz yüze geldi.

En fazla şiddete 15-24 yaş grubu maruz kaldı

Tüm şiddet türleri yaş grubuna göre incelendiğinde, son 12 ayda en yüksek oranda şiddete 15-24 yaş grubundaki kadınlar maruz kaldı. Psikolojik şiddet yüzde 15,2 ile en çok 15-24 yaş grubundaki, en az yüzde 9,4 ile 45-59 yaş grubundaki kadınlarda görüldü.

Dijital şiddete de en çok yüzde 7,3 ile 15-24 yaş grubundaki kadınlarda karşılaşıldı. Bu yaş grubunu sırasıyla yüzde 4,1 ile 25-34 yaş grubundaki, yüzde 3,2 ile 35-44 yaş grubundaki kadınlar izledi.

Son 12 ayda kadınların maruz kaldığı ekonomik şiddet oranı incelendiğinde, yüzde 5,3 ile bir okul bitirmeyen kadınlar ilk sırada yer aldı. Bunu yüzde 5,1 ile ortaokul, yüzde 3,2 ile lise, yüzde 3,1 ile ilkokul, yüzde 1,5 ile yükseköğretim mezunu kadınlar takip etti.

Bu dönemde psikolojik şiddete yüzde 10,2 ile en düşük oranla evli kadınlar uğradı.

Medeni duruma göre kadınların maruz kaldığı şiddet incelendiğinde, son 12 ayda fiziksel şiddete maruz kalan kadınların oranı sırasıyla yüzde 5,2 ile boşananlar, yüzde 3,1 ile hiç evlenmeyenler ve yüzde 2,1 ile evliler oldu.

Israrlı takibe maruz kalan kadınların oranı da sırasıyla yüzde 7,3 ile boşananlar, yüzde 5,7 ile hiç evlenmeyenler ve yüzde 1,8 ile evliler olarak sıralandı.

Eşi veya birlikte olduğu kişinin fiziksel ve/veya cinsel şiddetine maruz kalan kadınların belirttiği şiddet nedenleri incelendiğinde, erkeğin öfke kontrolü yüzde 21,7 ile ilk sırada yer aldı. Erkeğin yetiştirilme tarzı yüzde 13,3 ile ikinci, maddi sıkıntı ise yüzde 13 ile üçüncü sırada dikkati çekti.

Åžiddetin nedeni olarak “öfke kontrol sorunu” gösterildi

Åžiddet davranışının nedeni olarak erkeÄŸin öfke kontrol sorunu olduÄŸunu belirtenlerin yüzde 28,3’ünün 25-34 yaÅŸ grubundaki kadınlar olduÄŸu görüldü.

Åžiddet davranışının nedeni olarak maddi sıkıntıyı gösterenlerin yüzde 15,1’inin 45-59 yaÅŸ grubundaki, erkeÄŸin kadını kıskanmasını gösterenlerin yüzde 14,1’inin 15-24 yaÅŸ grubundaki kadınlar olduÄŸu görüldü.

Åžiddetin nedeni olarak belirtilen “maddi sıkıntı”, “erkeÄŸin alkollü içki etkisinde olması”, “erkeÄŸin ailesiyle sorunlar”, “erkeÄŸin iÅŸ sorunları” kadının yaşının artmasıyla artarken, “erkeÄŸin kadını kıskanması” kadının yaşı artarken azaldı.

EÅŸi veya birlikte olduÄŸu kiÅŸinin ÅŸiddetine maruz kalan kadınlar, bu durumu ilk sırada yüzde 31,8 ile kendi ailesinden bir kadınla, ikinci sırada yüzde 10,2 ile kadın bir arkadaÅŸ/tanıdıkla, üçüncü sırada da yüzde 4,4 ile eÅŸinin ailesinden bir kadınla paylaÅŸtı. Kadınların yüzde 47,7’si ise eÅŸi veya birlikte olduÄŸu kiÅŸinin kendisine uyguladığı en son ÅŸiddet davranışını kimseye anlatmadı.

Araştırma için 18 bin 275 kadınla görüşüldü

AraÅŸtırmayla, Türkiye’de kadına yönelik ÅŸiddete iliÅŸkin mevcut durum, risk faktörleri, sonuç ve etkiler, mücadele yöntemleri ile algı, tutum ve farkındalığın ortaya çıkarılması amaçlandı.

Araştırmanın alan uygulaması, 18 Kasım 2024-31 Ocak 2025 tarihlerinde Türkiye genelinde TÜİK tarafından gerçekleştirildi.

Bu kapsamda, 15-59 yaş grubunda Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı en az bir kadın fert bulunan 22 bin 110 örnek hane tespit edildi.

Örneklem tasarımı, İBBS 1. Düzeye göre 12 bölge ve TÜİK tarafından güncel ihtiyaçlar doğrultusunda revize edilen yeni kent-kır sınıflaması bazında tahmin üretecek şekilde belirlendi. Veriler, örnek hanelerde yaşayan 18 bin 275 kadın ile yapılan bilgisayar destekli yüz yüze görüşmelerden elde edildi.

Seçilen hanelerde yaÅŸayan kadınlara “ÅŸiddet deneyimi ve geçmiÅŸi”, “saÄŸlık”, “çalışma hayatı” ve “ekonomik durum”, “kurumsal hizmet” ve “politikalar hakkında farkındalık” gibi konularda sorular içeren bir anket uygulandı.

AraÅŸtırmada sadece “eÅŸ/eski eÅŸ/birlikte olduÄŸu kiÅŸi” tarafından uygulanan ÅŸiddetle sınırlı kalınmadı, tüm aile üyeleri, sosyal çevre, yabancı biri ve diÄŸer kiÅŸiler tarafından kadına uygulanan ÅŸiddet de ayrıntılı olarak derlendi.

Åžiddet türleri olarak, fiziksel, cinsel, psikolojik, ekonomik, dijital ÅŸiddet ve ısrarlı takip, hem “yaÅŸamın herhangi bir dönemi” hem de “son 12 aylık dönem” olarak incelendi. Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte ÅŸiddetin yeni bir görünümü olarak ortaya çıkan dijital ÅŸiddet ile son 12 aylık dönemdeki ısrarlı takip kapsama ilk kez dahil edildi.

Kaynak: AA