2020 Nobel Kimya Ödülü DNA kurgulama yönetimini geliştiren 2 bilim insanına verildi

Nobel Kimya Ödülü bu yıl, “genom kurgulamasına olanak saÄŸlayan yöntemin geliÅŸtirilmesine katkılarından ötürü”, Fransız mikrobiyolog Emmanuelle Charpentier ile ABD’li biyokimyacı Jennifer A. Doudna’ya verildi.

Nobel Kimya Ödülü bu yıl, “genom kurgulamasına olanak saÄŸlayan yöntemin geliÅŸtirilmesine katkılarından ötürü”, Fransız mikrobiyolog Emmanuelle Charpentier ile ABD’li biyokimyacı Jennifer A. Doudna‘ya verildi.

Ä°sveç Kraliyet Bilimler Akademisinden yapılan açıklamada, Charpentier ve Doudna’nın DNA zincirlerini kesmeye ve yeniden birleÅŸtirmeye olanak saÄŸlayan “CRISPR/Cas9” siteminin geliÅŸtirilmesine katkılarından ötürü ödüle layık görüldüğü belirtildi. Açıklamada, “hayvanların, bitkilerin ve mikro-organizmaların DNA’larının çok hassas ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmesine imkan saÄŸlayan sistemin yaÅŸam bilimleri üzerinde devrim niteliÄŸinde bir etki yarattığı, kanserin ve kalıtsal hastalıkların tedavi etmeye yönelik umutlara katkı saÄŸladığı” belirtildi.

“Genetik makas”

Fransız mikrobiyolog Emmanuelle Charpentier, “Streptococcus pyogenes” adı verilen bakteri üzerindeki çalışmalarda, daha önce bilinmeyen “tracrRNA” adı verilen bir molekülün varlığını keÅŸfetti. Charpentier, molekülün, virüsleri DNA’ları keserek etkisiz hale getiren, “CRISPR/Cas” adı verilen bakterinin kalıtsal bağışılık sisteminin parçası olduÄŸunu gösterdi.

Charpentier, keÅŸfini 2011’de yayımladığı makaleyle bilim dünyasıyla paylaşırken, aynı yıl RNA üzerine geniÅŸ bilgi sahibi ABD’li biyokimyager Jennifer Doudna ile laboratuvar çalışmalarına baÅŸladı. Charpentier ve Doudna, çalışmalarında bakterinin “genetik makası” iÅŸlevi gören molekülü laboratuvar ortamında yeniden yaratmayı baÅŸardı.

Devrim niteliÄŸindeki bu deneyi ardından bilim insanları bu genetik makasın yeniden programlamak üzere çalışmalar yürüttü. Molekül, virüs DNA’larını, hücre DNA’sından keserek ayırabiliyordu fakat Charpentier ve Doudna, molekülün DNA zincirini herhangi bir noktasına da aynı ÅŸekilde müdahale edebileceÄŸini ispatladı.

Charpentier ve Doudna’nın gerçekleÅŸtirdiÄŸi keÅŸfin ardından, CRISPR/Cas9 sistemi dünya çapında genetik araÅŸtırmalarda kullanılmaya baÅŸladı.

Emmanuelle Charpentier, 1968 yılında Fransa’da dünyaya geldi. Sorbonne Ãœniversitesinde biyokimya, mikro biyoloji ve genetik eÄŸitimi alan Charpentier, ABD’de New York Ãœniversitesi ve Viyana Ãœniversitesinde klinik çalışmalar yürüttü. Charpentier, halen Almanya’da Max Planck Enstitüsünün enfeksiyon biyolojisi bölümünün direktörlüğünü yapıyor.

Jennifer A. Doudna, 1964’te ABD’nin Washington kentinde dünyaya geldi. Ponoma Ãœniversitesindeki eÄŸitiminin ardından Harvard Tıp Fakültesinde doktora yaptı. RNA çalışmalarında uzmanlaÅŸan Doudna, halen Kaliforniya Ãœniversitesinde öğretim üyeliÄŸi yapıyor.

Charpentier ve Doudna, ödülün yanı sıra 10 milyon İsveç Kronu (1 milyon 122 bin 45 dolar) para armağanını da paylaşacak.

Ödül, geçen yıl, “lityum iyon bataryaların icat edilmesine yönelik çalışmalarından ötürü” ABD’li John B. Goodenough, Ä°ngiliz M. Stanley Whittingham ve Japon Akira YoÅŸino’ya verilmiÅŸti.

Charpentier ve Doudna, Nobel Ödülünü paylaşan ilk kadınlar oldu

Bu yılki Nobel Kimya Ödülü, kadın adaylar arasında paylaşılan ilk örnek oldu. Ödüle Charpentier ve Doudna’dan önce 5 kadın layık görülmüştü. Marie Curie 1911’de, kızı Irene Joliot-Curie 1935’te, Dorothy Crowfoot Hodgkin 1964’te, Ada Yonath 2009’da ve Frances H. Arnold 2018’de ödülün sahibi olmuÅŸtu.

Nobel Kimya Ödülü

Nobel Kimya Ödülü, 1901’den bu yana her yıl fizik alanında insanlığa önemli katkı sunan kiÅŸilere veriliyor. Ödül, 1901 ile 2019 yılları arasında 111 kez verildi. Toplam 184 kiÅŸinin layık görüldüğü ödüllerden 63’ü tek kiÅŸiye verilirken, 23’ü 2 kiÅŸi, 26’sı ise 3 kiÅŸi arasında paylaÅŸtırılmıştı.

Nobel Kimya Ödülü’nü 2015’te Türk bilim insanı Aziz Sancar kazanmıştı. Sancar, “Nobel Ödülü kazanan ilk Türk bilim insanı” olmuÅŸtu.

Kaynak: AA