Çocukların ve büyüklerin unutamadığı “Barış Abi”si: Barış Manço

Anadolu rock ve pop müziÄŸin unutulmayan isimlerinden, ÅŸarkıcı, besteci, söz yazarı ve televizyon programcısı Mehmet Barış Manço’nun, vefatının üzerinden 25 yıl geçti.

Ä°smail Hakkı Manço ile Türk sanat müziÄŸi sanatçısı Rikkat Uyanık çiftinin iki çocuÄŸundan biri olan sanatçı, 2 Ocak 1943’te Ãœsküdar’da dünyaya geldi.

Başarılı sanatçı, 3 yaşına geldiğinde anne ve babası ayrılınca, çocukluğunu babasıyla geçirdi.

Kadıköy Gazi Mustafa Kemal PaÅŸa Ä°lkokulunu bitiren Manço, Galatasaray Lisesine devam etti. Sanatçı, ilk grubunu 1958’de Galatasaray Lisesinde okurken, “Barış Manço ve Kafadarlar” adıyla kurdu ve “Dream Girl” adlı ilk bestesine imza attı. Ä°lk konserini de Galatasaray Lisesinin konferans salonunda veren sanatçı, 10. sınıftayken babasını kaybetti.

Barış Manço, babasının vefatının ardından Galatasaray Lisesinden ayrılarak, Şişli Terakki Lisesine devam etti.

“Harmoniler” grubuyla 1962’de ilk 45’lik plağını çıkaran Manço, 19 yaşındayken yayımladığı bu albümde, Ä°ngilizce sözlü “Twist in USA” ve “The Jet” isimli iki ÅŸarkıya imza attı.

Belçika’da gece bekçiliÄŸi ve garsonluk yaptı

Usta sanatçı, 1963’te Belçika’daki aÄŸabeyi SavaÅŸ Manço’nun yanına giderek, Belçika Güzel Sanatlar Akademisine kaydoldu. Okulda resim, grafik, desen ve iç mimari okuyan Manço, bir taraftan da gece bekçiliÄŸi ve garsonluk yaptı.

Müzikle bağını koparmayan sanatçı, bir röportajında kendisini şu sözlerle anlatmıştı:

“Barış Manço ÅŸarkı söyler, ikincisi çocuk programı yapar, üçüncüsü dünyayı gezer. Bu toplum beni ÅŸarkı söylerken tanıdı ve çocuklarla ilgilenirken bir daha tanıdı ve bu arada dünyayı dolaşıp baÅŸka insanları anlatan kiÅŸi olarak tanıdı. Ben bu dünyaya ÅŸarkıcı olarak gelmedim. Benim birinci iÅŸim bu deÄŸil. Ben düşüncelerimi bu dünyaya aktarmak için geldiÄŸime inanıyorum. Bu düşünceler bazen müzik eÅŸliÄŸinde daha güzel, daha ÅŸirin, daha hoÅŸ algılanıyor. Onun için bana verilen bu nimeti kullandım.”

Barış Manço, yabancı müzisyenlerden oluÅŸan “VahÅŸi Kediler” grubuyla da bir süre çalıştı. Sanatçının, 1964’te doldurduÄŸu biri Ä°ngilizce, ikisi Fransızca üç ÅŸarkılık 45’liÄŸi Fransa’da yayımlandı.

“Kol Düğmeleri”ni, Mazhar Alanson ve Fuat Güner’in Kaygısızlar grubuyla çıkardı

Paris Olympia’da 12 Ocak 1965’te konser veren sanatçı, Mazhar Alanson ve Fuat Güner’in öncülüğündeki “Kaygısızlar” grubuyla 1967’de “Kol Düğmeleri”ni çıkardı.

Dönemin aranjman modasına tepki gösteren Barış Manço, “Kızılcıklar Oldu mu?”, “Derule”, “Kirpiklerin Ok Ok Eyle” adlı türküleri rock’n roll ve twist tarzlarında seslendirdi. “Sychedelic” müzik akımından da etkilenen Manço ve grubu, “AÄŸlama DeÄŸmez Hayat” ÅŸarkısıyla baÅŸarı yakaladı. “Altın Plak” ödülü kazanan albümün ardından Barış Manço ve Kaygısızlar, Fransa’ya gitti. Plak çalışması yapılsa da albüm uzun süre piyasaya sürülmedi ve Kaygısızlar ile yollarını ayıran sanatçı, 1970’te yurda döndü.

Barış Manço’nun 1970’te bestelediÄŸi “DaÄŸlar DaÄŸlar” adlı esere yer verdiÄŸi plağı, kariyerinde bir dönüm noktası oldu ve sanatçıya Platin Plak Ödülü kazandırdı. Dönemin ünlü müzisyenlerinden Cüneyd Orhon’un da eÅŸlik ettiÄŸi plak, kısa sürede 700 bin sattı.

“MoÄŸollar” ile de bir süre çalışan Barış Manço’nun, Anadolu turnesi sırasında otobüsü dinamitli saldırıya uÄŸradı. Manço’nun saçlarının uzun olması dolayısıyla gerçekleÅŸtirildiÄŸi öne sürülen saldırıda sanatçılar yara almadı.

Müzisyenlerden birinin yabancı uyruklu olması nedeniyle de Antalya’da gözaltına alınan Barış Manço, ilk duruÅŸmada serbest kaldı.

Kurtalan Ekspres’i kurdu

Barış Manço, MoÄŸollar’la yolları ayırıp “Kurtalan Ekspres”i kurdu. Ä°smini Ä°stanbul’dan GüneydoÄŸu’ya giden trenden alan grupta, Murat Ses, Nur Moray, Celal Güven, Özkan UÄŸur ve Engin YörükoÄŸlu yer alıyordu. Bir süre sonra, ayrılıklar yaÅŸanan gruba, Manço’nun uzun yıllar birlikte çalışacağı Ahmet Güvenç ile Bahadır Akkuzu dahil oldu.

AskerliÄŸini yedek subay olarak Polatlı ve Amasya’da yapan Manço, vatani görevin ardından Kurtalan Ekspres ile Anadolu turnesine çıktı.

Ä°lk yıllarında kısa saçlı olarak sahneye çıkan usta sanatçının Türkiye’de herkesin hafızasına kazınan uzun saçları, otantik kıyafetleri, bilezik, yüzük ve kemerle tasarladığı imajı ile tiyatral yetenekleri oldukça ilgi çekti.

Barış Manço’nun ilk uzunçaları (LP) “2023”, 1975’te çıktı. “Progresif rock” esintileri taşıyan albümde, Cumhuriyet’in 100. yılı anısına sanatçının bestelediÄŸi enstrümantal ÅŸarkı “2023”ün yanı sıra “Yine Yol Göründü Gurbete” ve “Yol Verin AÄŸalar Beyler” adlı ÅŸarkılar beÄŸeni topladı.

Yurt dışında da baÅŸarılı olmayı hedefleyen Manço, Belçika’ya giderek, 1976’da “Baris Mancho” adlı ilk Ä°ngilizce sözlü albümünü yayımladı.

“Yeni Bir Gün” albümünü 1979’da müzikseverlerin beÄŸenisine sunan sanatçı “Hey” dergisinin, “Yılın Erkek Sanatçısı” ve “Yılın Albümü” ödüllerini aldı. Aynı yıl çıktığı Anadolu turnesinin tüm gelirini sağır ve dilsiz çocukların eÄŸitimi ve tedavisi için bağışlayan Manço, daha sonra Hollanda, Belçika, Ä°ngiltere, Almanya ve Kıbrıs’ta konserler verdi.

Belçika’daki konserden dönerken 24 AÄŸustos 1979’da Edirne’de bir trafik kazası geçiren Manço, bir süre sahnelerden uzak kaldı.

Eserlerinde toplumsal konulara deÄŸindi

Barış Manço, 1981’in sonuna doÄŸru “Sözüm Meclisten Dışarı” albümünü müzikseverlerin beÄŸenisine sundu.

“Gül Pembe”, “Ali Yazar Veli Bozar” ve “Alla Beni Pulla Beni” adlı unutulmaz ÅŸarkıların yanı sıra “Dönence”nin de yer aldığı albümün pek çok ÅŸarkısı, bir süre TRT’nin denetleme kuruluna takılarak, televizyon ve radyoda çalınamadı.

Halkla kurduÄŸu bağı 1983’te “EstaÄŸfurullah Ne Haddimize”, 1985’te “24 ayar”, 1986’da “Sahibinden Ä°htiyaçtan” albümleriyle güçlendiren Manço, 1989’da “Darısı Başınıza”, 1992’de “Mega Manço”, 1995’te “Müsaadenizle Çocuklar”, 1996’da ise “Live in Japan” albümlerini sevenleriyle buluÅŸturdu.

Manço, müzikte açtığı yolun yanı sıra şarkı sözleriyle de kültür hayatına önemli katkılarda bulundu.

Birçok şarkısının son kıtasında, kendi ismine yer veren sanatçı, eserlerinde unutulan değerleri hatırlattı, toplumsal konulara ve ailenin önemine dikkati çekti.

Barış Manço, 1970’te kısa süren bir evlilik yaptı. Lale ÇaÄŸlar ile 1979’da evlenen Manço’nun “DoÄŸukan Hazar” ve “Batıkan Zorbey” ismini verdiÄŸi iki oÄŸlu dünyaya geldi.

“7’den 77’ye” ile gönüllere taht kurdu

İçindeki çocuÄŸu hiçbir zaman kaybetmediÄŸini her fırsatta aktaran usta sanatçı, yönetmen Oksal PekmezoÄŸlu’nun 1975’te çektiÄŸi “Baba Bizi Eversene” filminin baÅŸrolünde oynadı.

Barış Manço, hazırladığı “7’den 77’ye” adlı programı, 1988’de TRT yönetimine kabul ettirmeyi baÅŸardı. Programda, çocuklara öğütler verdiÄŸi “Adam Olacak Çocuk”, yaÅŸlılara saygının önemine dikkati çektiÄŸi “Ä°kinci Kahvaltı”, dünyayı dolaÅŸtığı “Dönence” ve Türkiye’yi dolaÅŸtığı “Dere Tepe Türkiye” baÅŸlıklı bölümlere yer verdi. Program, 1988-1998’de 10 yıl boyunca her pazar öğleden önce TRT 1’de yayımlandı, daha sonra TGRT ve ATV’de de izleyiciyle buluÅŸtu.

BBC’de 1991’de yayınlanan bir röportajında Türkiye’nin bazı ülkeler için “sözde Avrupa” ülkesi olarak görüldüğüne vurgu yapan sanatçı, “Biz ülkeleri, Türklerin dostu olan ve olmayan ülkeler diye ayırırız. Çünkü biz kendimizi dünyanın merkezi olarak görüyoruz. (Ä°ngiltere) Dostumuz deÄŸil. Hayır. GeçmiÅŸ tarihe gittiÄŸimizde dostumuz deÄŸil, hayır. 1. Dünya Savaşı’na gidersek, Arabistanlı Lawrence’ı bilirsin.” ifadeleriyle dikkati çekmiÅŸti.

“Modern halk ozanı” olmasının yanında, “Türk televizyonlarının ilk gezgini” olarak da gösterilen sanatçı, 5 kıtada, 140 yörede 800 bin kilometreye yakın yol katetti.

Manço, ErtuÄŸrul Fırkateyni’nin Japonya’ya geliÅŸinin 100. yılı dolayısıyla 1990’da düzenlenen “Türk-Japon dostluÄŸu” etkinlikleri için gittiÄŸi Japonya’da büyük bir coÅŸkuyla karşılandı. Åžarkılarında Japonca sözlere de yer veren unutulmaz sanatçıya “Min-On Vakfı Yüksek Åžeref Madalyası” verildi. Manço, buradaki konser kaydını da “Live in Japan” adıyla yayımladı.

Albümlerinden birine Cumhuriyet’in 100. yılının kutlanacağı yıl olan “2023” ismini veren Barış Manço, bir röportajında, “Benim birkaç hayalim var, 80 yaşındayken elimde bastonum, belki kolumda DoÄŸukan, onun yardımıyla çıkarım sahneye ve senfoni orkestrasına 2023’ü çaldırmak en büyük ideallerimden birisi.” demiÅŸti.

Yaklaşık 200 besteye imza attı

Müzik hayatını anlattığı “40. Yıl” ÅŸarkısını besteleyen Barış Manço, bir döneme damgasını vuran ÅŸarkılarını yeniden düzenleyerek seslendirdi.

Sanatçı, 31 Ocak’ı 1 Åžubat 1999’a baÄŸlayan gece, ani tansiyon düşmesi sonucu fenalaÅŸtı. Tedavi altına alınan 56 yaşındaki sanatçı, müdahaleye karşın kurtarılamadı.

Barış Manço’nun cenazesi, Atatürk Kültür Merkezi’nde yapılan törenin ardından Kanlıca Mezarlığı’na defnedildi.

Yaklaşık 40 yıllık sanat hayatında 200 besteye imza atan, ulusal ve uluslararası alanda pek çok ödüle layık görülen sanatçının aldığı ödüllerden bazıları şöyle:

“1980’de “Altın Orfe” Ödülü, 1987’de “Belçika Kültür Elçisi”, 1991’de “Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı”, “Hacettepe Ãœniversitesi Onursal Doktora ve Japonya Soka Ãœniversitesi Kültür ve Barış Ödülü”, 1992’de “Belçika Krallığı Leopold II Şövalyesi NiÅŸanı” ve “Fransız Kültür Bakanlığı Edebiyat ve Sanat Şövalyesi NiÅŸanı”, 1994’te Kocaeli Ãœniversitesi Barış Diploması, 1995’te Türkmenistan CumhurbaÅŸkanlığı Türkmen vatandaÅŸlığı, 1995’te Pamukkale Ãœniversitesinden onursal doktora, 1995’te “Japonya Min-On Vakfı Yüksek Åžeref Madalyası”, 1997’de “Belçika Liege PrensliÄŸi Onursal HemÅŸerilik Beratı”

Kaynak: AA